Słownik XVII wieku

POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I 1. POŁOWY XVIII WIEKU

| | | szerokość:

poprzednie hasło BABIKRÓWKA

następne hasło BABILONIA

ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 01.08.2009

BABILON I rzecz. m

Słowniki: L (XVI-XVII), SWil notują
Słowniki: SStp, SXVI, Kn, T, SW, SJP nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1606

Formy gramatyczne:

M.				Babilony
D.				Babilonów

Etymologia:

łac. i z gr. Babylon

1. nazwa geograficzna >>starożytne miasto i państwo<<:

– Krol Dáryusz rozkazał áby szukano [wyroku Cyrusowego] w Bibliotece miedzy skárbámi tamże złożonymi w Bábilonie. BG Ezd 6, 1.
– Prorok w niewolą záprowádzonym ukázuje, jákoby się spráwować mieli w Babilonie. BG Jr 29, streszcz.
– Szykujćie wojská przećiw Bábilonowi zewsząd/ wszyscy co ciągniecie łuk: strzelajćie do niego/ nie żáłujćie strzał/ bo przećiwko PANU zgrzeszył. BG Jr 50, 14.
– I tak się rozgorgolili, Jakby Babilon walili. Miasto pod ich gwarem wrzało. DolNow 317.
– Więżniowie […] z niewoley Litewskiey iako Żydowie z Babilonu wypuszczeniu pułkami ciągnęli. DrobOpow 82.
– Niech bies bierze Babilon z tobą Niewiesciuchu A tu mu bystry Andzar chce utopic w brzuchu. PotWoj 29.
– Cyrus [...] Babilon obiął: Lydow wklubę wprawieł, Wziął Massagety do berła swoiego. PotSyl 101.
– Wielkość Babylonu nie skąpym Autorowie opisáli piorem, bo też hoyną Monárchów był erygowány ręką. ChmielAteny I 101.

ustabilizowane połączenia wyrazowe:

Zaprowadzenie do Babilonu:

– A ták wszystkiego pokolenia od Abráhámá áż do Dawidá jest pokolenia cżternaśćie: á od Dawidá áż do záprowádzenia do Bábilonu/ pokolenia cżternaśćie. BG Mt 1, 17.

2. bibl., przen. >>zło w Apokalipsie<<:

– Upadł Bábilon, ono miásto wielkie! bo winem gniewu wszetecżeństwá swego nápoił wszystkie narody. BG Ap 14, 8.
– A oná niewiástá przyoblecżona byłá w purpurę y w szárłat […]. A ná cżele jey było imię nápisáne; Tájemnicá/ Bábilon wielki/ mátká wszetecżeństw i obrzydliwośći Źiemie. BG Ap 17, 5.

3. przen. >>siedlisko zła, często w odniesieniu do starożytnego Rzymu<<:

– Pozdráwia was/ kościoł/ ktory iest w Bábylonie [w Rzymie] spolnie wybrány, y Márek Syn moy. NT 1P 5, 13.
– Hieronim Rzym Babilonem zowie, dla złych obyczajów Rzymian. BarSkarRocz 312.
– Jam [Marcin Luter] lżył potomki stolice Piotrowej, Chcąc jej wziąć klucze od nauki zdrowej. Jam Rzym nazwał Babilonem. ErZrzenAnKon 378.
– Któż lepiej wiedział pisma? Czy Augustyn miły, Czy luderski, kalwiński, czy Bezy łeb zgniły? […] O, Babilon brzydliwa! Zamieszanie gęste W nawiększych artykulach, a tak barzo częste. Uciekajcie z pośrzodka Babilonu tego, By nie przyszło za czasem na was co gorszego. TajRadKontr 277.
– Pozdrawia was społwybrány zbor ten ktory jest w Bábilonie y Márek syn moj. BG Jk 1P 5, 13.

ustabilizowane połączenia wyrazowe:

Nowy Babilon:

– Turka oczekawać – to jest własna pokora nurców rakowskich, nowego Babilonu w Polszcze. ApenZawKontr 338.

4. >>(wieża) Babel<<:

– Na których [na synodach innowierczych] nigdy nie masz między nimi zgody. Właśnie turym Babilon chcą znowu murować, Co materiej nawożą, to muszą popsować. SynMinKontr 200.

5. w lm >>Babilończycy<<:

– Król perski, którego wy kozulbaskiem zowiecie, walecznych Medów, potężnych Babilonów i inszych, którzy o sobie siła trzymali, moc częstokroć skracał. SynMinKontr 146.

Autorka: MBM

ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 05.11.2007

BABILON II rzecz. m

Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1710

Formy gramatyczne:

nazwa osobowa >>nazwisko<<:

– Na Kalwariey gdy Exorczysta Czartow z iedney Baby wyganiał Wołał Czart ze ma dług w Zywczu V Babilona. KomonDziej 164.
– Znowu potym przydało sie Walentemu Babilonowi Bratanczowi [!] iego gdy takze z Oyczem Krzystofem po Wełne do Krakowa chodził, iż Ociec Słuzbistey Dziewcze [...] Grosza nie chciał dac. KomonDziej 164.

Autor: Red.