Słownik XVII wieku

POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I 1. POŁOWY XVIII WIEKU

| | | szerokość:

poprzednie hasło DAWNO

następne hasło DĄB

ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 21.06.2010

DAWNY przym.

Słowniki: Kn, T, L, SWil, SJP notują
Słowniki: SStp (?), SXVI (?), SW (?) nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1621-1643

Formy gramatyczne:

lp	M.	m		dawniejszy
lm	B.	nmos		dawniejsze

z dawna

1. >>sięgający dalekiej przeszłości, pochodzący z odległych lat, stary, starożytny<<:

– Dawniéyszy/ Superior aetas, superius tempus [...]. Kn 117.
– Dawny/ stáry/ Antiquus amicus, Plaut. Antiqua dies, Cicer. Vetus, peruerus, per uetustus, Cicer. Plin. Pristinus labor: pristina consuetudo [...]. Kn 118.
– Ten narod iest ab antiquo [od dawna] przychylny narodowi polskiemu, iako dawne swiadczą pisma. PasPam 53.
– Było to prawo wdawnym Athanskim [ateńskim] Panstwie. Że się niegodziło zmarłego oddawac ziemi Zołnierza. PasPam 85.
– Ia zas zem nigdy nie był Pasierbem ale Synem Oyczyzny Matki moiey y bydz nie mogę choc bym chciał Bozem iest ex Nativo [z rodowitej]dawnych Polakow Sangvine [krwi] nie z cudzey ziemie przewozny Szlachcic. PasPam 139v.
– Przeciwko temu ktory by tego attentowac wazył się Contra Hostem Patriae procedemus [przeciw wrogowi ojczyzny wystąpimy] według dawnych i Swierzych Praw. PasPam 213v-214.
– Postulata et Desideria Ich MSCiow PP Braci w dawnych Instrukcyach będące iezeli czas zniesie maią promowowac. IchMSC PP. Posłowie. PasPam 218v.
– Iego [sc. Marsa] Traktuiąc dzieło dość Męznie stawaią Czego dawne y swieszsze wieki przyswiadczaią. PasPam 271.
– Polska Lanckoronskiemu a rzecz mogę Smiele I wszystko Chrzescianstwo [wdzięczności tak wiele] Winno. Zeby go zrownac z tamtymi dawnymi I sławę Archiwami ogłosić wiecznymi. PasPam 273v-274.
– Był to Zołnierz dawny i Doswiedczony kawaler. PasPam 275v.
– Dawny [...]. T 213.

2. >>miniony, przeszły, poprzedni; dotychczasowy<<:

– Czarniecki posłał ich [sc. dział] do Tykocina 20 y kilka przyłączywszy do Swoiey dawney [sc. armaty] dwie zdobyczne srodze długie i nośne. PasPam 100v.
– Przychodzą potworne y nieodmięnne wiadomosci że Dunskorunski [Dołgoruki] zapomniawszy dawney chłosty znowu za ukazęm Carskięm zebrał 12000 Woyska dobrego. PasPam 111.
– Zycemy aby się wrociła y wkorzeniła dawna i spolna miłość, y iedność. PasPam 211.

Z DAWNA
w funkcji przysłówka

Najwcześniejsze poświadczenie: 1656-1688

>>od dawnego czasu, od dawna<<:

– Przywiozł z dalekich kraiow, co lubo z drogosci y ceny ma wysokie u ludzi zalecenie. Ale że w Polszcze zdawna znaiome niespecyiał. PasPam 80v.
– Owo iest Xiązę Io MSC Michał czemusz go nie mamy mianować. Albo nie zdawna Wielkich [Xiąząt] Familiiey? Albo nie godzięn korony. PasPam 232v-233.
– I z tym Dom Lanskoronskich iawnie aemuluie kiedy się Lwem ognistym z dawna pieczętuie. PasPam 274.
– U Graekow takie zdawna Paraemie były Ze Mezow Same tylko Lacaenae [Spartanki] rodziły. PasPam 274v.

Autor: SPas