1. >>wspólna część przewodu pokarmowego i oddechowego; także część szyi<<:
– Bo niemász nic szczerego w uściech ich: wnętrzności ich złośliwe: gárdło ich jáko grob otwárty: językiem swym pochlebują. BGPs5:10.
– Tedym go gonił/ y biłem go/ y wydzierałem z pászczeki jego. A gdy się rzucał ná mię/ ułápiwszy go zá gárdło jego: tłukłem go y zábijałem go. BG1Sm17:35.
– Mocny słabego na Siędzie azagarło Scisnie. PasPam258v.
– Ięzyczek tak nabrzmieie y opuchnie, iż niebezpieczenstwem zaduszenia grozić się zdaie; to niektorźy radzą przyzwoitym Instrumentem odciąć Ięzyczek. Lecz ta okrutna rada [...] raczej tedy zaleconym w zwyż płokaniem pilno płokać Gardło. A ieżeliby Puchlina stęchnąć niechciała [...] to lepsza iest Operacya bronchotomia lub otworźenie Gardzieli. BeimJelMed320.
– Jeżeliby zas arcywielka potrzeba Womitow wyciągała to stoczek woskowy w Oliwie zamoczony w gardło wpuściwszy Womity wzbudzisz. BeimJelMed337-338.
związki frazeologiczne:
Jakby gołębiowi z gardła wybrał: >>o czymś, co daje się łatwo zebrać, zwołać lub co jest w najlepszym gatunku<<
– 60 000 szabel było iak to mowią iak by ie gołębiowi zgarła wybrał. PasPam120.
Gardło brukowane:
W gardle stanąć żółcią: >>wyjść komu na szkodę, na niekorzyść; zaszkodzić, dokuczyć<<
– Pamietay zdrayco [...] Bo to początek dopiero tego cos nawarzył piwa ktore, że źle uwarzone przykre iest. Iak się ponim dochowasz kwasu tobie Samemu gorzką wgarleStanie zołcią. PasPam196.
Z gardła coś wydrzeć: >>zabrać coś siłą, przemocą<<
– Rzeczpospolita y Maiestaty iaki z nich maią Emolument, Ato taki Seymy y Seymiki zatrudniać interessami prywatnemi [...] Chleb zgarławydarty Ludziom zasłuzonym obracaiąc na na fakcyle. PasPam133.
2. >>wlot lub wylot czego, ujście<<:
– Dla tego rozszerzyło piekło gárdło swoje/ á rozdárło nád miárę pászczekę swoję/ y zstąpią do niego szláchtá/ y pospolstwo jego/ y zgiełk jego/ y ci ktorzy się weselą w nim. BGIz5:14.
– Powiádasz/ żebyś wolał gárdło dáć/ niż brody ábo wąsá zbyć. Czemu proszę? StarPopr37.
– A będą wam te miástá dla ucieczki/ przed powinowátym zábitego/ áby nie dałgárdłá ten co zábił/ pokiby nie stánął przed zgromádzeniem ná sąd. BGLb35:12.
– Piotr S. dla Owieczek Chrystusowych Siła biczow ucierpiał [...] Garło dla nich dał y rozlał krew. PasPam196.
Do gardła: >>do utraty życia, do ostatniego tchu<<
– Poczęto zaraz Traktować konfederacyią albo raczey Praktykować. Zeby się sprzysiądz Una nimi Voto [jednogłośnie] krola doGarła nie odstępować. PasPam241.
Pod gardłem: >>pod grożbą kary śmierci<<
– A woiewoda zaraz posłał Strażnika Męzynskiego ze by tey minuty podgarłęm wszyscy wyszli z Szancow. PasPam72.
Gardło za gardło: >>śmierć za śmierć; kara śmierci za morderstwo<<
– A nie zfolguje oko twoje: gárdłozágárdło/ oko zá oko/ ząb zá ząb/ ręká zá rękę/ nogá zá nogę będzie. BGPwt19:21.
Karać na gardle: >>karać śmiercią<<
– JEsliby mąż spał z niewiástą y obcował z nią/ á oná będąc niewolnicą/ byłáby mężowi poślubiona/ á nie byłáby okupiona/ áni wolnością dárowána/ oboje będą karáni: ále nie ná gárdle, ponieważ nie byłá wolno puszczoną. BGKpł19:20.
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
związki frazeologiczne:
Czego do gardła bronić: >>bronić czego żarliwie, do ostatka, ryzykując życiem<<
– Abyśmy praw i wolności naszych ojczystych do gardł i majętności swych bronili. AktaKrak I302.
– Powinność [...] dobrego żołnierzá iest [...] trwać státecznie przy Hetmánie swoim/ y w bitwie áż do gardła zdrowia y cáłości iego bronić. StarPopr129.