POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I 1. POŁOWY XVIII WIEKU
o słowniku | lista haseł | zaawansowane wyszukiwanie | kwerendy szerokość:
znajdź hasla
przeszukaj także hasła w indeksie a fronte a tergo
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła: obszerny zwięzły
poprzednie hasło GARDZIĆdrukuj obszernydrukuj zwięzłynastępne hasło GARŁOWY
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 17.05.2010
GARDŁO rzecz. n
GARDŁO, *GARŁO
Słowniki: SStp (gardło, garło), SXVI (gardło, garło), Kn (gardło), T (gardło), SJP (gardło) notują
Słowniki: L (?), SWil (?), SW (gardło, garło ) nie notują
Formy gramatyczne:
M.gardło
D.garła || gardła
B.gardło || garło
N.gardłem || garłem
Ms.gardle || garle
1. >>wspólna część przewodu pokarmowego i oddechowego; także część szyi<<:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. Jakby gołębiowi z gardła wybrał: >>o czymś, co daje się łatwo zebrać, zwołać lub co jest w najlepszym gatunku<<
  • – 60 000 szabel było iak to mowią iak by ie gołębiowi zgarła wybrał. PasPam 120.
fraz. Gardło brukowane:
fraz. W gardle stanąć żółcią: >>wyjść komu na szkodę, na niekorzyść; zaszkodzić, dokuczyć<<
  • – Pamietay zdrayco [...] Bo to początek dopiero tego cos nawarzył piwa ktore, że źle uwarzone przykre iest. Iak się ponim dochowasz kwasu tobie Samemu gorzką wgarle Stanie zołcią. PasPam 196.
fraz. Z gardła coś wydrzeć: >>zabrać coś siłą, przemocą<<
  • – Rzeczpospolita y Maiestaty iaki z nich maią Emolument, Ato taki Seymy y Seymiki zatrudniać interessami prywatnemi [...] Chleb zgarła wydarty Ludziom zasłuzonym obracaiąc na na fakcyle. PasPam 133.
2. >>wlot lub wylot czego, ujście<<:
3. przen. >>o życiu albo jego utracie<<
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. Gardłem pachnieć: >>zagrażać śmiercią, zasługiwać na karę śmierci<<
  • Gárdłem to pachné. Kn 185.
fraz. Gardło dać: >>oddać życie<<
  • – Powiádasz/ żebyś wolał gárdło dáć/ niż brody ábo wąsá zbyć. Czemu proszę? StarPopr 37.
  • – A będą wam te miástá dla ucieczki/ przed powinowátym zábitego/ áby nie dał gárdłá ten co zábił/ pokiby nie stánął przed zgromádzeniem ná sąd. BG Lb 35:12.
  • – Piotr S. dla Owieczek Chrystusowych Siła biczow ucierpiał [...] Garło dla nich dał y rozlał krew. PasPam 196.
fraz. Do gardła: >>do utraty życia, do ostatniego tchu<<
  • – Poczęto zaraz Traktować konfederacyią albo raczey Praktykować. Zeby się sprzysiądz Una nimi Voto [jednogłośnie] krola do Garła nie odstępować. PasPam 241.
fraz. Pod gardłem: >>pod grożbą kary śmierci<<
  • – A woiewoda zaraz posłał Strażnika Męzynskiego ze by tey minuty pod garłęm wszyscy wyszli z Szancow. PasPam 72.
fraz. Gardło za gardło: >>śmierć za śmierć; kara śmierci za morderstwo<<
  • – A nie zfolguje oko twoje: gárdło gárdło/ oko zá oko/ ząb zá ząb/ ręká zá rękę/ nogá zá nogę będzie. BG Pwt 19:21.
fraz. Karać na gardle: >>karać śmiercią<<
  • – JEsliby mąż spał z niewiástą y obcował z nią/ á oná będąc niewolnicą/ byłáby mężowi poślubiona/ á nie byłáby okupiona/ áni wolnością dárowána/ oboje będą karáni: ále nie ná gárdle, ponieważ nie byłá wolno puszczoną. BG Kpł 19:20.
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. Czego do gardła bronić: >>bronić czego żarliwie, do ostatka, ryzykując życiem<<
  • – Abyśmy praw i wolności naszych ojczystych do gardł i majętności swych bronili. AktaKrak I 302.
  • – Powinność [...] dobrego żołnierzá iest [...] trwać státecznie przy Hetmánie swoim/ y w bitwie áż do gardła zdrowia y cáłości iego bronić. StarPopr 129.
Autorzy: SPas, WG
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)