Słownik XVII wieku

POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I 1. POŁOWY XVIII WIEKU

| | | szerokość:

poprzednie hasło JAKOŻ

następne hasło JAKSAMITNY

ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 04.08.2009

AKSAMIT rzecz. m

AKSAMIT, *JAKSAMIT, *AKSAMET

Słowniki notują

Formy gramatyczne:

Etymologia:

śr. łac. examitum, z gr.

>>droga tkanina z krótko strzyżonym, miękkim, jedwabistym włosem; strój z tej tkaniny<<:

– Pierwey oyczysty ubior boki nasze okrywał/ teraz iedwabiow/ aksamitow/ złotogłowow. etc. lada u kogo pełno. StarPopr 121.
– Xiąze na krzeslie axamitem karmazynowym obitym pod bald[a]kinem złotogłowowym siedział. VorLetSkarb 100-101.
– Mam tu [...] dobre iedwabnice, Czamlet, Jadamaszek/ Aksamet. PolPar 55.
– Płaszczow miał [pewien hardy polityk] sześć aksamitem futrowanych. GdacPrzyd 48.
– Biskup Krakowski Xiędza Stanisława Kaszkowicza Suknią swoią Axamitu Wisniowego Kwiatami wybiianego obdarował. KomonDziej 148v.
– [Bogacz z przypowieści o Łazarzu] sypał tysiącami na Purpury, na Axamity, na złotogłowy, na drogie y wyśmienite Materye nie żałował. DanOstSwada V, 20.
– Tu [w Genui] naywięcey koło aksamitu robią. ChmielAteny II 196.

ustabilizowane połączenia wyrazowe:

Aksamit w szczoteczkę:

– Axamit [...] w Szczoteczkę na mieyscu kupui/ łokieć po złotych 3. groszy 15. GostSpos 108.

Aksamit niepostrzygany:

Aksamit półtorunitny:

– Axamitu Farbistego Pułtorunitnego na mieyscu kupuią łokieć po złotych 3. GostSpos 107.

Aksamit pulrefore:

Aksamit reforkat:

– Axamitu Reforcatu/ kupuią na mieyscu łokieć po złotych 2. groszy 15. GostSpos 107.

Siatkowy aksamit:

Aksamit szalony:

[Aksamit] trójnitny:

[Aksamit] w kosteczkę, w kostkę:

– Takiegoż Axamitu w kostkę/ wszczoteczkę na mieyscu kupuią łokieć po zło: 4. bez orta. GostSpos 107.
– Axamit [...] zielony gładki/ w kosteczkę [...] na mieyscu kupuią łokiec po złotych 3 groszy 15. GostSpos 108.

Aksamit wenecki:

– Tnie [Jasiński] mię Z tyłu w łeb tylko że Axamit Wenecki przedni był P. Bog zachował że nieprzeciąn tylko trochę w iednym mieyscu Axamit puscił. PasPam 88v-89.

Gładki aksamit:

– Gładkiego Axamitu karmazynu na mieyscu kupuią łokieć po złotych 4. GostSpos 107.
– Obom puszą sobole gładkie Axamity Obom zdobią dostoyne, czoła, czaple, kity. PotWoj 194.
– głádki á Ksámit;/ gładko (slisko) było chodzić. ErnHand 389.

przysłowia:

– Ieden ze Iedwab mowią wKitayce wiec bywa Iako y wAksamicie a przecię ten drosszy Niz Kitayka tak y tu nierowny szacunek. OpalKSat 18v.

przenośnie:

– Panowie Sobolni, kłaniaycie się Baranom, Axamicie, Karazyią szanuy [...] Baranie, postaremu się ty Sobolowi kłaniay. MłodzKaz IV, 237.

Autorzy: TS, WM