karta tytułowa|przedmowa|historia słownika|biogramy|statystyki|
najnowsze hasła|ostatnio zmodyfikowane hasła

BIOGRAMY
pisarzy i tłumaczy dzieł cytowanych
w Słowniku języka polskiego XVII i 1. poł. XVIII w.

(Nie podajemy danych o twórczości znanych pisarzy)

.

(Aqua) Dell'Aqua Andrzej. Ur. w 1584 r. - zm. ok. 1656 r., prawdopodobnie we Lwowie. Rodzinną Wenecję opuścił ok. 1600 r. Służył jako artylerzysta na okrętach (weneckich?). Do Polski przybył z Konstantynopola w 1613 r. Służył najpierw u A. H. Sieniawskiego w Brzeżanach jako inżynier wojskowy, a później u Chodkiewicza, Tomasza Zamojskiego i innych magnatów. Opracował projekt szkoły puszkarzy, który skierował do króla Zygmunta III. Nadany przez króla w 1635 r. indygenat nie został przez sejm zatwierdzony. Pozostawił: Praxis ręczna działa, rkps. 1630 r.

Ludovico Giovanni Ariosto.

Łazarz Baranowicz.

Billewicz Jan, herbu Mogiła. Daty i koleje życia nie znane, być może jest to Jan Malcher Billewicz, cześnik kowieński w 1673. Pochodził ze znanej rodziny na Żmudzi w Wielkim Księstwie Litewskim. Współautor (p. Brzostowski Jan) Ordynacji ekonomii szawelskiej. Rkps. 1684.

Fabian Birkowski . Ur. w 1566 r. we Lwowie - zm. 7. lub 9. XII 1636 r. w Krakowie. Syn Tomasza, majstra kuśnierskiego i Elżbiety córki ławnika miejskiego. Od 1585 uczył się w Akademii Krakowskiej; stopień bakałarza uzyskał w 1587, a magistra w 1593. Najprawdopodobniej dla dokończenia studiów odbył podróż zagraniczną do Włoch. W latach 1596-97 wykładał literaturę grecką i rzymską w Akademii Krakowskiej. Od 1596 r. należał do zakonu dominikanów. Współcześni przypisali mu też tytuł doktora teologii; wykładał ją m.in. w konwencie dominikańskim w Krakowie. Po ustąpieniu Skargi został jego następcą jako kaznodzieja syna królewskiego Władysława w Warszawie; towarzyszył królewiczowi w wyprawach wojennych (Moskwa, Chocim). Był jednym z członków Rady Duchownej mającej doprowadzić do pokoju z dysydentami. Do 1634 r. przebywał w Warszawie. Następnie osiadł w Krakowie, gdzie pełnił funkcję przeora klasztoru.

Błażewski (Błażowski) Marcin herbu Las. Data ur. nie znana - zm. ok. 1628. Pochodził z Błażowa w ziemi samborskiej. W młodości służył w wojsku, później osiadł w swoich dobrach nad rzeką Stryj. Nie wiemy nic o jego studiach, ale znał język łaciński i chyba włoski. W 1603 r., wraz z rycerstwem „ruskiego nabożeństwa greckiego” protestował przeciwko uciskowi religii greckiej.

Borzymowski Marcin, herbu Łada. Ur. ok. 1630 w rodzinie drobnej szlachty spod Łukowa na Podlasiu - data śmierci nie znana. W 1651 r. odbył podróż morską z Gdańska do Lubeki, opisaną w Morskiej nawigacji do Lubeka - Lublin 1662. Poemat ten dedykowany był ordynatowi zamojskiemu, Janowi Zamoyskiemu i wdowie po Jeremim Wiśniowieckim, Gryzeldzie z Zamojskich.

Brzostowski Jan Władysław, herbu Strzemię. Ur. w 1646 - zm. w 1710. Jego ojciec Cyprian, wojewoda trocki, pochodził z rodziny małopolskiej, osiadłej na Litwie. Jan Władysław był bratem biskupa Konstantego. W 1669 został starostą subockim, w 1674 oziackim, w 1672 pisarzem, a w 1681 referendarzem litewskim. Wielokrotnie był posłem na konwokacje i sejmy. W 1705 r. został kasztelanem trockim. Współautor (p. Billewicz Jan) Ordynacji ekonomii szawelskiej. Rkps. 1684.

Bujnowski Michał, herbu Ślepowron. Ur. 1632 na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego - zm. w 1690 r. Syn Jana, sędziego ziemskiego połockiego. Był rektorem jezuickiego kolegium nieświeskiego. Napisał Drogę do domu, wydaną w Wilnie w 1688, zbiór rozważań religijno-moralizatorskich.Oprócz tego autor dzieł teologicznych.

Bystrzonowski Wojciech, herbu Sokola. Ur. 15 VIII 1699 w Lubelskiem - zm. w 1773 r.(?). Do zakonu jezuickiego wstąpił w 1713. Wykładał matematykę, filozofię, teologię w kolegiach jezuickich w Krasnymstawie, Lublinie, Poznaniu, Lwowie, Jarosławiu. W latach 1767-70 był prowincjałem prowincji małopolskiej.

Cedrowski Jan, herbu Odrowąż. Ur. 13 III 1617 r. w Pohościu koło Słucka, w rodzinie kalwińskiej - zm. po 1682. Studiował od r. 1631 w Królewcu, a od 1636 w Akademii Krakowskiej. W latach 1637-1669 przebywał na dworze księcia Bogusława Radziwiłła, z którym odbył podróż do Niemiec, Danii, Holandii, Francji, Italii i Anglii, w 1638 r. był na uniwersytecie w Utrechcie. W 1642 po powrocie do kraju osiadł w Starej Wsi na Podlasiu jako urzędnik radziwiłłowski. W latach 50-tych. posłował do cara reprezentując interesy szlachty mińskiej. Wielokrotnie był deputatem, posłem na sejmy, konwokacje i elekcje.

Joachim Benedykt, Chmielowski . Ur. 20 (21?) III 1700 r. na Wołyniu - zm. w Firlejowie na Podolu 7 IV 1763 r. Studiował od 1715 r. u jezuitów we Lwowie, a w 1722 przyjęty został do seminarium katedralnego w tym mieście. Przebywał na dworze Jana Jabłonowskiego, gdzie był preceptorem jego syna Dymitra. Dzięki nim otrzymał w 1725 r. probostwo w Firlejowie. Przed 1743 r. został prałatem domowym arcybiskupa lwowskiego Wyżyckiego.W latach 50-tych był proboszczem w Podkamieniu, a także dziekanem rohatyńskim. Przed 1761 r. został kanonikiem katedralnym kijowskim.

Chrościński Wojciech Stanisław. Ur. ok. 1660 r. w Warszawie w rodzinie mieszczańskiej - zm. po r. 1729. Nie mamy informacji o jego wykształceniu. Pozostawał w służbie Andrzeja Modrzewskiego podskarbiego nadwornego , a po jego śmierci pod Wiedniem w służbie Michała Radziejowskiego biskupa warmińskiego. Przed V 1685 r. otrzymał tytuł sekretarza królewskiego i kierownictwo kancelarii królewskiej; w tymże roku otrzymał szlachectwo i herb (Radziejowskich) Junosza. Po małżeństwie z Agnieszka Woodówną stał się właścicielem dóbr ziemskich w Sochaczewskiem. Po śmierci Jana III w 1696 przeniósł się do ziemi krakowskiej, a po powtórnym małżeństwie w 1709 r. z Apolonią Otwinowską osiadł w powiecie lelowskim w Częstochowskiem. Związany królewiczem Jakubem Sobieskim, często przebywał na Śląsku w Oławie. W 1721 odzyskał nadaną mu jeszcze przez Sobieskiego wieś Wielka Wola pod Warszawą.

Ciachowski (Cziachowski, Ciachovius) Piotr, syn Jerzego. Data ur. nie znana - zm. przed 1633 r. Pisał się „z Brzeznicy” siedziby przodków pod Dębicą, która z czasem stała się jego własnością i gdzie mieszkał. Gdzie zdobył wykształcenie lekarskie nie wiadomo. Zapewne podróżował za granicę. Przez pewien czas mieszkał w Wilnie i w Lublinie. Używał przydomków: Zaprzaniec, Szoman. Był urzędnikiem ariańskiego zboru lubelskiego. Medyk, praktyk i popularyzator nauk medycznych. Pozostawił m.in. dzieło O przypadkach białychgłów brzemiennych. Kraków 1624.

Czartoryski Michał Jerzy, herbu Pogoń Litewska. Ur. w 1621 - zm. w 1692 lub 1696 r. Syn Mikołaja, wojewody wołyńskiego, dziedzica na Klewaniu i Żukowie. Odbywał liczne studia zagraniczne. Od 1642 r. był dworzaninem królewskim, w 1645 został starostą kamienieckim. W 1646 poślubił Niemkę Rozynę Małgorzatę von Ekkenberg. W 1653 został kasztelanem wołyńskim, a w 1658 wojewodą bracławskim, a w 1661 wołyńskim. W 1667 pełnił funkcję komisarza do spraw granicznych z Mołdawią. W 1672 był członkiem konfederacji gołąbskiej. W 1677 odbył poselstwo do Moskwy. W 1680 otrzymał stanowisko wojewody sandomierskiego. Pozostawił m. in. Listy /kopie/ w rękopisie.

Czerniecki Stanisław. Dokładne daty i koleje życia nie są znane. Nobilitowany w 1676 roku. Pełnił funkcje sekretarza królewskiego, a następnie kuchmistrza na dworze Michała Lubomirskiego wojewody krakowskiego. Pozostawił: Compendium ferculorum - Kraków 1682, oraz Dwór, wspaniałość powaga [...] b.m. 1697.

Dachnowski Jan Karol, herbu Ślepowron. Ur. ok. 1590 w Sokalu lub okolicy - zm. po 1654. W 1608 r. był na Akademii Krakowskiej i w 1611 otrzymał stopień bakałarza nauk wyzwolonych; do 1612 prowadził z tego zakresu zajęcia. W latach 1616 - 1620 przebywał w Wielkopolsce, a następnie był pisarzem miejskim w Chełmży na Pomorzu w 1620 r., w Olkuszu w latach 1625-1627, w Poznaniu w latach 1632-1639 (1641?). W latach 1643-1654 mieszkał w Chełmnie na Pomorzu. Zajmował się heraldyką i poezją, pozostawił m.in. utwór pt. Żona wyćwiczona. b.m. i r.

Dasypodius Piotr (Rauchfuss). Daty i koleje życia nie znane. Był autorem słownika, który wyszedł w 1531 r. jako słownik łacińsko - niemiecki; następnie kolońscy jezuici usunęli z niego rażące wyrazy i wydali go jako Dasypodius Catholicus; dopiero w Dictionarium latino - germanico-polonicum, germano-latinum et polono-latino-germanicum - Gdańsk 1643 - dodano część polską w opracowaniu A. Hünefelda, która jest prawie w całości powtórzona za słownikiem Knapiusza.

Dekan Jan. Dokładne daty i koleje życia nie znane. Był mieszczaninem, geometrą, budowniczym i radnym w Lesznie Wielkopolskim w I poł.. XVII wieku. Na prośbę kasztelana śremskiego Abrahama Ciświckiego przełożył z niemieckiego i wydał jego kosztem Trattado della artilleria Hiszpana Diego Uffana; wersja polska pt: Archelia albo Artylleria ukazała się u Daniela Vetterusa w 1643 r. w Lesznie.

Dębołęcki, Dembołęcki (Dębołęcki) z Konojad Wojciech, herbu Prawdzic. Ur. w 1585 lub 1586 r. w woj. chełmińskim z ojca Jakuba Konojadzkiego zm. między wrześniem 1645, a lutym 1647. Nie wiadomo, gdzie pobierał pierwsze nauki. Posiadł jednak solidne wykształcenie retoryczne i łacińskie; studia w zakresie dialektyczno-scholastycznym odbył w zakonie franciszkańskim, do którego wstąpił w 1598 r. w Krakowie. W 1615 r. został kaznodzieją w Kaliszu, a w 1617 w Chełmnie na Pomorzu. W 1617 wyjechał do Włoch. Po powrocie w latach 1621-1622 walczył w oddziałach lisowczyków na Węgrzech. W 1625 najprawdopodobniej uzyskał doktorat teologii w Rzymie. Po powrocie do kraju przez miesiąc był prowincjałem polskiej prowincji zakonnej a następnie osiadł w prowincji ruskiej i w 1627 został gwardianem w Kamieńcu Podolskim. Uzyskał stanowisko generalnego komisarza Bractwa Żołnierki Chrześcijańskiej dla wykupywania jeńców chrześcijańskich. W latach 1630-1632 przebywał znowu w Rzymie. Otrzymał tytuł historyka i kronikarza zakonu. Po wielu latach życia nie licującego z regułami zakonu, na przełomie lat 30. i 40. uzyskał zgodę na powrót do niego, pod warunkiem podporządkowania się władzom zakonnym.

Dłużyk Kamieński Adam. Data, miejsce ur. i śmierci nie są znane. Był jeńcem polskim z oddziałów Czarnieckiego; wzięty do niewoli rosyjskiej w bitwie nad rzeką Basią (18 X 1660) i wywieziony na Syberię, do Jakucka. Uwolniony niespodziewanie w czasie pobytu nad rzeką Amur powrócił do Moskwy, skąd zabrało go do kraju polskie poselstwo J. Gnińskiego.

Dobracki (Gutthäter) Maciej. Ur. ok. 1626 r. - zm. w Brodnicy 20 VI 1681. Jego niemiecka, luterańska (szlachecka?) rodzina znana była w Krakowie i Wrocławiu w XVI w. On sam pochodził z Sandomierskiego i do ok. 1659 był rejentem w Ostrzeszowie i Wieluniu.. Po stracie majątku w wojnach szwedzkich przeniósł się do Wrocławia, gdzie uczył w szkole polskiej i pracował jako adwokat. Przeniósł się ok. 1670 do Torunia, a stamtąd do Brodnicy na posadę pisarza miejskiego. Król Michał Korybut Wiśniowiecki nadał mu 21 III 1673 tytuł sekretarza królewskiego oraz indygenat.

Dorohostajski Krzysztof, herbu Leliwa. Ur. 2 III 1562 - zm. 3 VIII 1615 r. we Wrocławiu. Ojciec jego Mikołaj był wojewodą połockim, kalwinem. Rodzinne Dorohostaje leżą na Wołyniu. Uczył się początkowo w domu, potem studiował w Strasburgu i Fryburgu. Po studiach w 20. roku życia udał się do Włoch, gdzie przebywał na dworach książąt w Mantui, Ferrarze, Bolonii i Neapolu i tam zapoznał się z włoską szkołą jazdy i z piśmiennictwem dotyczącym koni. Następnie był na dworze cesarza niemieckiego, od którego otrzymał tytuł barona; walczył w Niderlandach. Po powrocie do kraju został w r. 1588 stolnikiem, w 1592 r. podczaszym, w 1596 marszałkiem nadwornym, a w 1598 marszałkiem wielkim litewskim. Kilkakrotnie był posłem na sejmy. Sprawował też urząd starosty wołkowyskiego, mścibowskiego i dyneburskiego. Brał udział w wojnach z Moskwą (za panowania Stefana Batorego i w latach 1609-1611 pod Smoleńskiem) i Szwedami. Kilkakrotnie wyjeżdżał za granicę (w 1605 był w Pradze, w 1608 w Padwie, w latach 1612-1613 we Włoszech). Bronił praw innowierców i był uważany za głowę kościoła kalwińskiego na Litwie.

Drobiszewski Herman. Daty życia i koleje losu nie znane. W r. 1645 był księdzem bazylianinem. Pozostawił w rękopisie (k. XVII w.) Powieści z dziejów Polskich oraz wierszowaną historię porwania w 1685 przez Adama Kalinowskiego córki Mikołaja Strusa pt. Opisanie Kalinowskich.

Drobysz - Tuszyński Jan Florian, herbu Drobysz(?). Ur. w 1640 w Zabołociu pod Żytomierzem w rodzinie szlacheckiej - zm. 3 IV 1707 r. w Zamościu. Około dwudziestu lat służył w wojsku. Walczył ze Szwedami, z Turkami, na Węgrzech i Ukrainie. W 1677 był zarządcą dóbr Zamojskich.

Elżbieta Drużbacka , . Ur. ok. 1695 (1698?) - zm. 14 III 1765 w Tarnowie. Pochodziła ze szlacheckiej rodziny Kowalskich prawdopodobnie z Wielkopolski. Przebywała na dworach magnackich m.in. kasztelanowej krakowskiej Sieniawskiej z d. Lubomirskiej; zapewne właśnie tam zdobyła wykształcenie i nauczyła się francuskiego. Najpóźniej ok. 1725 r. wyszła za mąż za Kazimierza Drużbackiego herbu Lew, skarbnika ziemi żydaczowskiej w woj. ruskim, z którym zamieszkała we wsi w woj. sandomierskim nad Wisłoką. Po śmierci męża (ok. 1740) przebywała na dworach magnackich na Rusi, zm.in. Czartoryskich, Sieniawskich, Krasickich, Lubomirskich, Branickich W końcu swojego życia osiadła przy klasztorze bernardynek w Tarnowie.

Duńczewski Stanisław, herbu Krzywda. Ur. w 1701 r. w Kętach w powiecie Biała na Podgórzu w rodzinie szlacheckiej - zm. w 1767 r. Studiował w Akademii Krakowskiej, w której w 1727 r. uzyskał doktorat filozofii, a w 1745 r. w Akademii Zamoyskiej doktorat obojga praw. Na tej ostatniej od 1724 r. do końca życia pełnił funkcję profesora na katedrze astronomii i matematyki, a przez pewien czas także funkcję dziekana oraz zarządzał miejscową drukarnią.

Działyński Jan Ignacy, herbu Ogończyk. Data ur. nie znana - zm. w 1724 r., syn Jana kasztelana elbląskiego. Wojewoda pomorski za czasów Augusta II. Poseł na sejm w 1699. Przetłumaczył pracę Prechaca Jana Kawaler polski w 1. poł. XVIII w.

Działyński Tomasz, herbu Ogończyk. Data ur. nie znana - zm. 25.VI 1714. Syn Adama, starosty bratianskiego. Studia początkowe odbył w Braniewie. Był posłem na sejm z ziemi dobrzyńskiej lub Pomorza; w 1690 r. został marszałkiem sejmowym, w 1691 krajczym koronnym; w 1688 objął starostwo bratianskie, a w 1690 łąkorskie. Przez pewien czas był też starostą malborskim. W 1690 został marszałkiem Trybunału Koronnego, a w 1694 podskarbim pruskim. Pozostawił: Wilkierz na starostwo łękorskie - rkps 1629-1705.

Dzwonowski Jan. Dane o jego życiu są niepewne. Według niektórych badaczy żył na przełomie XVI i XVII w.; urodził się w okolicy Podgórza. O pochodzeniu i przebiegu nauk brak wiadomości. Pisał w latach 1608-1625. Przebywał przeważnie w Krakowskiem i na Rusi Czerwonej. Według A. Brücknera jest to pseudonim, a K. Badecki (Literatura mieszczańska” i wstęp do pism Dzwonowskiego) przypuszcza, że pod tym imieniem ukrywał się może Jan Jurkowski. Pod nazwiskiem Dzwonowski zostało ogłoszone Niepospolite ruszenie abo Gęsia wojna, Sejmu walnego domowego artykułów 6 i Statut Jana Dzwonowskiego, to jest artykuły prawne, jak sądzić łotry i kuglarze jawne, b. r. i m. wyd. 2. z r. 1611.

Ernesti Jan. Ur. 23VII. 1632 r. w Kisielicach, w Prusach Książęcych - zm. w 1709 r. we Wrocławiu.. Pochodzenie zapewne mieszczańskie, niemieckie. Kształcił się od 1645 r. w Gimnazjum w Elblągu, zaś w roku 1653 w gimnazjum toruńskim, gdzie mógł się uczyć języka polskiego; w r. 1657 immatrykulował się na wydziale teologicznym uniwersytetu wittemberskiego. Prawdopodobnie od 1662 był nauczycielem w Bojanowie w Wielkopolsce, a następnie we Wrocławiu, gdzie przebywał od 1670 do śmierci jako nauczyciel i kaznodzieja.

Fredro Andrzej Maksymilian, herbu Bończa. Ur. ok. 1620 r. w ziemi przemyskiej jako syn Jerzego, tamtejszego stolnika - zm. w 1679 r. w Przemyślu. Kształcił się w Akademii Krakowskiej. Od 1646 r. posłował na sejmy, a w 1651 został wysłany przez króla z poselstwem do Siedmiogrodu. W 1654 r. został kasztelanem lwowskim. W czasie najazdu szwedzkiego pozostał wierny królowi. W latach 70. przebywał nadal w swoich dobrach w ziemi lwowskiej. Zaakceptował wybór Sobieskiego na króla i w 1676 r. został wojewodą podolskim.

Gawiński Jan. Ur. między 1622 a 1626 r. - zm. ok. 1684. Pisał się z „Wielomowic” (najprawdopodobniej Wilamowice w dawnym Ks. Oświęcimskim lub na Podlasiu). Szlachectwo wątpliwe, herb nie znany. Kształcił się w szkole kolonii Akademii krakowskiej w Białej Podlaskiej.; w 1642 r. był tam uczniem retoryki. Być może uzupełniał naukę w Kolegium Nowodworskich w Krakowie. W latach następnych został dworzaninem królewicza Karola Ferdynanda Wazy, biskupa wrocławskiego i płockiego. Osiedlił się w Krakowie, gdzie został urzędnikiem grodu krakowskiego: alumnem i subkolektorem podwojewodziego krakowskiego. W 1671 został superintendentem warzelni wielickiej i bocheńskiej.

Gdacjusz Adam. Ur. w 1615 (może już w 1609/1610 r.) w Kluczborku - zm. w 1688. Pochodził z mieszczańskiej rodzinie luterańskiej, której nazwisko pierwotnie brzmiało Gdak. Uczęszczał do szkół w Kluczborku, Brzegu i Wrocławiu; w 1663 przeniósł się do gimnazjum w Toruniu. Przez pewien czas przebywał w Królewcu, gdzie nawiązał osobiste kontakty z gminą socynańską.; na tym terenie też debiutował jako pisarz. W latach 1638-41 przebywał na Węgrzech jako rektor szkoły w Bardiowie. W 1. poł. lat 40. przebywał przez krótki okres w Toruniu i Wilnie jako kaznodzieja, ale w 1646 wrócił do Kluczborka, gdzie został seniorem zboru luterańskiego.

Golliusz (Golius) Jan. Ur. 1634 - zm. 13 I 1694. Pochodził z kalwińskiej rodziny mieszczańskiej w Bełzie (ojciec Andrzej Goły lub Golec, matka Katarzyna z Bergmanów). Niektórzy historycy przypisują mu niemieckie pochodzenie. Studiował w Akademii Zamojskiej (1648). W latach 1650 - 1652 przebywał na studiach w Lipsku. Wrócił do Zamościa jako nauczyciel dzieci rodzin kalwińskich. W 1653 udał się do Lwowa. Między 1660 a 1665 przeniósł się z Małopolski na Żmudź do Kiejdan, gdzie ożenił się z Katarzyną Buzewiczówną. Od 1677 nosił tytuł sekretarza królewskiego. Od 1681 związany był ze zborem w Wilnie. Wydrukował polski panegiryk Afekt życzliwy przy powinszowaniu ślubów małżeńskich (Zamość 1648) i przez lata 1650 - 1659 pisał sylwę, a w niej m.in. kopiował listy od dostojników, utwory poetów starożytnych i księgi Talmudu oraz własne wiersze okolicznościowe i mowy. Tu mieści się Pamiętnik z pobytu w Lipsku i Zamościu w latach 1650-1653, wyd. J. Kallenbach, Kraków 1891, oryginał w British Museum.

Jan Aleksander Gorczyn. Ur. ok. 1618 w Krakowie - zm. 1695. Ojcem był Piotr, mieszczanin. Matka pochodziła ze wsi (dzisiejsze przedmieście Poznania). W 1634 wstąpił na wydział sztuk Akademii Krakowskiej, ale nie uzyskał żadnego tytułu naukowego. Zajął się drukarstwem. W latach 1661-62 przebywał w Warszawie. W 1661 jako drukarz gazety tygodniowej Merkuryusz Polski dzieie wszystkiego w sobie zamykajacy dla informacey pospolitej współpracował z Pinoccim i Ł. Opalińskim. Pozostawił także Nowy sposób arytmetyki (Kraków 1647) i Tabulaturę muzyki (Kraków 1647).

Gostkowski Wojciech. O jego życiu nie mamy żadnych wiadomości, poza tym, że pochodził z Gostkowa w Ziemi Liwskiej i w 1612 r. był pisarzem skarbu koronnego. Na podstawie dwóch traktatów ekonomicznych, jakie pozostawił, m.in. Sposób jakim góry złote, srebrne... zepsowane naprawić (b.m. 1612), przypuszczać można, że studiował jedynie w kraju.

Grochowski Stanisław herbu Bończa. Ur. ok. 1542 - zm. 30 I 1612 r. w Krakowie. Pochodził z ubogiej szlachty mazowieckiej wywodzącej się z Podlasia. Pozostawał pod opieką sekretarza królewskiego (późniejszego arcybiskupa lwowskiego) J. D. Solikowskiego i prymasa J. Uchańskiego. Dzięki nim ok. 1571 r. studiował u jezuitów w Pułtusku, słuchał wykładów J. Wujka, poznał P. Skargę; ok. 1573 został księdzem, w 1577 kanonikiem uniejowskim, a później kaliskim i łowickim.; w r. 1595 proboszczem czerskim, w 1601 r. kustoszem kruszwickim; w latach 1600 - 1607 przebywał w Krakowie w otoczeniu biskupa B. Maciejowskiego.

Grodwagner Jan. Żył w 1. poł. XVII w. Ród jego wywodził się z ziem pruskich. Nie wiemy nic o jego studiach i drodze życiowej. Napisał m. in. traktat Dyskurs o cenie pieniędzy teraźniejszej, b.m. 1632.

Grodziecki Adam, herbu Dryja (pseudonim Maciej Dargodzki). Daty ur. i śmierci nie znane. Syn Andrzeja, chorążyca kaliskiego. Z kalwinizmu przeszedł na katolicyzm. Został dworzaninem królewskim w 1616, w 1627 kasztelanem nakielskim, później międzyrzeckim, a w 1637 marszałkiem koronnym. Napisał Przestrogę o tytułach i dygnitarstwach cudzoziemskich (1634).

Guldeniusz Paweł. Ur. ok. 1558 - data śmierci nie znana. Był mieszczaninem, obywatelem toruńskim, aptekarzem. Autor Onomasticum trilingue - Królewiec 1641.

Haur Jakub Kazimierz. Ur. w 1632 r. - zm. 1707 (a. 1709 ?). Syn Jakuba ławnika warszawskiego, matka jego, dwórka królowej Konstancji, pochodziła z Grazu w Austrii. Wychowany był w mieszczańskim środowisku. Po skończeniu studiów w Akademii Krakowskiej w latach 50., Haur pozostawał na służbie lwowskich rodzin Morikonich i Dzianottich. Być może w latach 60. odbył podróże do Włoch i Niemiec. W latach 60. rodzina jego uzyskała tytuł szlachecki i herb (część badaczy przypisuje jednak jej pochodzenie ze szlachty kurlandzkiej, osiedlonej w woj. chełmińskim). Od 1670 r. był superintendentem i pisarzem w dobrach kasztelana St. Skarszowskiego - pracował m.in. w jego składach soli w miastach pomorskich i inflanckich. Przygotował wówczas Ekonomikę ziemiańską - wydaną w 1675 r.; wykorzystał w niej zarówno dorobek polskiej jak i zachodnioeuropejskiej literatury rolniczej (m.in. niemieckiej i łacińskiej). W 2. poł. lat 70. związany był z zarządem dóbr A. Morsztyna, a w 1679 przygotował drugie przeszło dwukrotnie większe niż pierwsze wydanie Ekonomiki (uzupełnione zostało bowiem przetłumaczonym traktatem agronomicznym Krescencjusza). Po wyjeździe Morsztyna do Francji Haur osiadł w Krakowie, zajmował się handlem, został komisarzem skarbowym i nosił tytuł sekretarza królewskiego. W 1693 r. wydał Skład abo skarbiec znakomitów sekretów ekonomiej ziemiańskiej, zawierający też informacje m.in. z astrologii, medycyny, zoologii, malarstwa. Napisał również zachowane jedynie w rękopisie dzieło pt. Merkuriusz Polski.

Hercius albo Herka Stanisław Kazimierz. Ur. ok. 1615 r - data śmierci nie znana. Doktor medycyny i filozofii, profesor medycyny i teologii na Akademii Krakowskiej. Napisał Bankiet narodowi ludzkiemu ... zgotowany - Kraków 1660.

Jabłonowski Jan Stanisław, herbu Prus. Ur. w 1669 r. - zm. 28 IV 1731. Syn Stanisława, późniejszego hetmana wielkiego koronnego. Kształcił się u jezuitów we Lwowie i w Pradze. Po studiach w latach 1685-87 wyjechał razem z bratem w podróż po Europie Zachodniej. Najdłużej przebywali w Paryżu, gdzie w 1686 ogłosili rozprawę matematyczną. W 1687 został chorążym wielkim koronnym; w 1693 r. wojewodą wołyńskim, a w 1697 r. ruskim. W 1694 ożenił się z Francuzką, siostrzenicą królowej Marysieńki. W latach 80. i 90. przy boku ojca brał udział w wojnach z Turcją i Tatarami. W czasie wojny północnej był wysuwany do tronu w 1704 r., po detronizacji Augusta II. Stanisław Leszczyński mianował go kanclerzem wielkim koronnym (lata 1706-1709). Przebywał ponad rok w Saksonii, dłuższy czas w Wielkopolsce i na Litwie. Po upadku Leszczyńskiego nadal prowadził akcję na rzecz jego albo Franciszka Rakoczego jako kandydata do tronu polskiego, w związku z tym był więziony w latach 1713- 1717 przez Augusta II. Po wyjściu z więzienia pozostawał w kręgu dworu Augusta II nie przerywając swoich kontaktów z Stanisławem Leszczyńskim.

Jan z Wychylówki. Według Badeckiego (Literatura mieszczańska) postać ta jest być może tożsama z Janem Jurkowskim (zob. wyżej: Jan Dzwonowski). Pod tym imieniem ukazał się Kiermasz wieśniacki -b.m. i r. (ok. 1618).

Jarzębski (Jarzembski, Jarzemski) Adam. Ur. w Warce przed 1590 r. - zm. między 1648 a 1651. Pochodził z zamożnej rodziny mieszczańskiej. Nauczyciel synów rodzin magnackich Radzimińskich i najprawdopodobniej Lubomirskich; być może z nimi odbywał podróże zagraniczne. Od roku 1612 był skrzypkiem w kapeli elektora brandenburskiego w Berlinie; zwiedził Niemcy, a w 1615 roku Włochy. Następnie aż do śmierci pozostał muzykiem króla Zygmunta III w Warszawie. Kompozytor, wynalazca i budowniczy instrumentów muzycznych. W 1635 r. otrzymał tytuł „budowniczego - architekta” i prowadził prace w zamku ujazdowskim w Warszawie.

Jazłowiecki Hieronim, herbu Abdank. Ur. ok. 1570 - zm. w 1607. Syn Jerzego hetmana wielkiego koronnego i wojewody ruskiego. Rodzina pochodziła z Jazłowa na Podolu. Studiował na Uniwersytecie w Ingolsztadzie; w 1585 r. Po powrocie ze studiów walczył z Turkami na Węgrzech. Był posłem na sejm i deputatem na Trybunał Koronny. Oprócz starostwa czerwonogrodzkiego i sokalskiego otrzymał w 1605 r. urząd wojewody podolskiego. W czasie rokoszu Zebrzydowskiego stanął po stronie króla. Wielokrotnie w czasie swojego życia wchodził w konflikt z innymi maganatami (Potockimi, „Diabłem” Stadnickim) niemal doprowadzając do wojny domowej. Zmarł jako ostatni męski przedstawiciel swojego rodu. Jego Listy wydał J. Czubek w zbiorze Pisma polityczne z czasów rokoszu Zebrzydowskiego, t. II, Kraków 1918.

Jan Jerzy Jelonek Cervus (Jelonek, Tucholczyk) . Żył w 1. poł. XVIII w. Doktor filozofii i medycyny. Lekarz nadworny księcia Sułkowskiego. Pozostawił tłumaczenie dzieła Samuela Beimlera Medyk domowy - Leszno 1749.

Kalnofojski Atanazy. Daty i losy życia nie znane. Był Rusinem zakonnikiem monastyru pieczerskiego, dyzunitą. Pozostawił Teratourgema - Kijów 1638.

Keller (Kieller) Jan Tobiasz. Data ur. nie znana - zm. w IV 1727. Mieszkał w Poznaniu od 1764 r. Od 1680 r. występował jako bibliopol, a od 1692 r. wydawał własnym sumptem. M.in. w 1697 r. P. Kuszewicza Prawo chełmińskie, w 1713 M. Mariniusa Pamiętnik albo kronika pruskich mistrzów, Polski kalendarz świąt rocznych....1713”, a także łacińskie prace J. Herburta i W. Tylkowskiego. Trzykrotnie, w latach 1699-1701, wydał Nową królewską polską i niemiecką gramatykę. Jest to kompilacja starych gramatyk i przysłów Knapiusza, Fredry i Rysińskiego. W 1714 r. był reprezentantem pospólstwa w Radzie Miejskiej Poznania.

Kircheim Chrystian Henryk. Ur. w Halle w 2. poł. XVII wieku - zm. po 1731 r. Przybył do Gdańska na początku XVIII wieku. Dyplom doktora medycyny uzyskał w Erfurcie ok. 1710r. Następnie pełnił funkcję przybocznego lekarza Augusta II i lekarza wojskowego. Już w 1706 r. opublikował w Hamburgu Vademecum anatomicum, które przełożył i wydał w 1722 r. jako Facies anatomica corporis humanis, to jest krótkie opisanie ciała człowieczego. W tym okresie praktykował jako lekarz w Warszawie. Autor pierwszego polskiego podręcznika anatomii i twórca polskiego słownictwa anatomicznego.

Grzegorz Knapiusz (Cnapius, Knapius, Knapski) . Ur. ok. 1564 r. w rodzinie mieszczańskiej w Grójcu na Mazowszu - zm. 10 XI 1639 r. Najpierw uczył się w szkołach warszawskich, a od 1582 w kolegium jezuickim w Pułtusku, jedynie przez krótki czas przebywał w Wilnie i Braniewie. W 1585 przyjął śluby zakonne u jezuitów w Kaliszu i został nauczycielem w tamtejszym Kolegium. Od 1587 r. uzupełniał własną wiedzę z filozofii w Poznaniu i w Pułtusku. W latach 1594-1598 przeszedł czteroletni kurs teologii w Wilnie. Pod koniec XVI w. pełnił stanowisko prefekta szkół w Poznaniu, wtedy też otrzymał święcenia kapłańskie. W latach 1603 -1613 przebywał przeważnie w Lublinie, a poza tym w Poznaniu i w Krakowie; z kolei w okresie 1614-1617 mieszkał we Lwowie i Jarosławiu. Od 1618 r. przez dwadzieścia lat mieszkał w Krakowie i opracowywał swoje dzieło naukowe.

Piotr Kochanowski. Ur. w 1566 r. w Sycynie w Sandomierskiem - zm. 1620. Był bratankiem poety Jana. Być może kształcił się w domu, nie ma jego imienia wśród studentów Akademii Krakowskiej. W młodości pozostawał pod wpływem sławy swojego stryja. W 1583 r. studiował w Królewcu, przebywał też na dworze Jana Zamoyskiego. W roku śmierci Jana 18 - letni Piotr tworzył już swoje, nie zachowane do dzisiaj, utwory. We Włoszech był, być może, już w 1588 r., a na pewno w 1594 i w 1599 r. Tam prawdopodobnie poznał twórczość T. Tassa. Od 1602 r. był sekretarzem królewskim, z tego powodu przebywał przez pewien czas na Mazowszu i w Wielkopolsce. Od 1608 r. posiadał dobra w Sandomierskiem i Krakowskiem. Od 1611 r. do śmierci mieszkał prawie stale w Krakowie.

Kochowski Wespazjan herbu Nieczuja. Ur. w 1633 w Gaju w Sandomierskiem - zm. 6 VI 1700 roku w Krakowie. Syn sekretarza królewskiego Jana. W latach 1646-1648 uczył się w kolegium Nowodworskich w Krakowie, a wcześniej w kolegium jezuickim w Sandomierzu. W latach 1651-1660 brał czynny udział w wojnach z Kozakami (Beresteczko), Szwedami, Węgrami i Moskwą. Po pokoju oliwskim osiadł w Gaju, skąd w 1663 r. przeniósł się do wsi Goleniowy w ziemi krakowskiej; tu przygotowywał się do wydania kronik historycznych. Wziął udział w rokoszu Lubomirskiego. Po śmierci Lubomirskiego (poświęcił mu poemat Kamień świadectwa) poparł wybór Michała Korybuta Wiśniowieckiego na króla. W r. 1670 pracował w kancelarii koronnej, ale nie uzyskawszy stanowiska sekretarza królewskiego powrócił na wieś. W latach 1671-73 był podżupnikiem wielickim, a w 1673 sędzią skarbowym powiatu lelowskiego. W 1683 r. wydaje pierwszy tom Annalium Poloniae (t. II w 1688, a t. III w 1698). W nagrodę został historiografem jego królewskiej mości i w związku z tym bierze udział w wyprawie wiedeńskiej.

Kola Dymitr. Ur. w 1699 - zm. w 1766. Cudzoziemiec, od 1716 był pijarem w Warszawie. Jego tłumaczenie Nowego Wielkiego Dykcjonarza (t. I -1743, t. II -1745) Piotra Daneta zostało dokonane prawdopodobnie w związku z pracami nad reformą nauczania w Collegium Nobilium.

Komoniecki Andrzej. Ur. ok. 1658 r. w Żywcu w rodzinie mieszczańskiej - zm. w 1729 r. Uczył się w miejscowej szkole parafialnej. Poznał łacinę, niemiecki, czeski. W 1686 został burmistrzem, a w 1688 wójtem swojego rodzinnnego miasta i urząd ten sprawował przez 40 lat. Przez pewien czas na pocz. XVIII wieku pełnił też funkcję pisarza miejskiego. Napisał Chronografię albo Dziejopis żywiecki przedstawiające Żywiecczyznę w okresie od 1438 do 1728 r. (t. 1 - do 1704 r. wydany został w 1937 r.). Był też autorem innych prac, m.in. kronik kościelnych.

Konarski Hieronim (Stanisław) herbu Gryf. Ur. 30 IX 1700 w Żarczycach (woj. sandomierskie) - zm. 3 VIII 1773. Syn kasztelana zawichojskiego Jerzego. Uczył się w latach 1709-1715 u pijarów w Piotrkowie. Po ukończeniu szkoły wstąpił do ich zakonu w Podolińcu na Spiszu i tam przyjął imię Stanisław od św. Wawrzyńca. W klasztorze tym kontynuował studia humanistyczne i filozoficzne, a na przełomie lat 10. i 20. sam zaczął nauczać tych przedmiotów. Od 1722 r. uczył retoryki w kolegium warszawskim i tu publikował swoje pierwsze utwory poetyckie. W 1725 wyjechał do Rzymu do pijarskiego Kolegium Nazareńskiego, a także do Sapienzy; w pierwszej z tych uczelni nauczał retoryki w 1727 r. W 1729 pojechał do Paryża poznać organizację szkolnictwa, a następnie do Niemiec i Austrii. Po powrocie do kraju z inicjatywy biskupa J. J. Załuskiego rozpoczął przygotowania do pierwszej edycji polskiego ustawodawstwa.; w 1732 ukazał się pierwszy tom tego wydawnictwa (Volumina Legum), z jego przedmową. Do roku 1739 wydał następnych pięć przygotowanych przez siebie tomów. W 1735 r. jako uczestnik wysłanej przez Leszczyńskiego legacji pojechał przez Niemcy i Holandię do Francji.. W 1736 wrócił do Krakowa, gdzie nauczał u pijarów. W 1739 został rektorem Kolegium pijarskiego w Warszawie. 1 IX 1740 r. otworzył Collegium Nobilium. W 1742 r. został na krótko prowincjałem pijarów. Rektorem Collegium pozostał do 1756 r. W latach 1749 - 1754 dzięki wyjazdom do Rzymu udało mu się zatwierdzić reorganizację całego szkolnictwa pijarskiego w Polsce według wzorów Collegium Nobilium. Król na jego cześć kazał wybić w 1771 r. medal „Sapere auso”.

Konarski Jan K. Daty i koleje życia nie znane. Autor ustawy dla wsi Gumienic z 1679.

Korczyński Adam herbu Sas z Korczyna. Daty ur. i śmierci nie znane. Pochodził najprawdopodobniej z ziemi przemyskiej z okolic Sambora. Być może uczęszczał do tamtejszego kolegium jezuickiego. Prawdopodobnie podróżował też do Włoch. Znał dobrze środowisko mieszczańskie, pracował też być może w sądzie grodzkim. Posługiwał się łaciną i językiem ruskim. W 1698 r. napisał wierszowaną powieść satyryczno-obyczajową pt. Złocista przyjaźnią zdrada (wyd. 1949), przeplataną nie związanymi z nią fraszkami (wydanymi osobno w 1950 r.).

Korona Marek. Ur. ok. 1590 r. we Włocławku - zm. 1651. Pochodził najprawdopodobniej z rodziny chłopskiej. Do zakonu franciszkańskiego wstąpił w 17. roku życia. W 1614 r. przebywał w Rzymie na studiach w kolegium zakonnym. Był również w Mediolanie. Doktorat z teologii uzyskał w Italii. Od 1618 r., po powrocie do kraju, został kierownikiem studium krakowskiego, a we wrześniu 1620 r. przeniósł się do Wilna. Od 1625 r. po podziale prowincji zapisał się do prowincji litewsko - ruskiej i przebywał głównie w Wilnie i Lwowie. W latach 1636-1639 pełnił funkcję prowincjała. Do śmierci 16 VIII 1651 przebywał na wschodnich obszarach Rzeczypospolitej, m.in w Korcu na Wołyniu. W 1637 wydał opis konwentów swojej prowincji Speculum provinciae Russiae, a pisma polemiczne m.in Rozmowę theologa katolickiego z rabinem żydowskim przy arianinie nieprawym chrześcijaninie w 1645. W kompilatorskim dziele Directorium albo raczej wprowadzenie do pojęcia terminów elementów logicznych i filozoficznych, wydanym po raz pierwszy w 1639 r., wprowadził - jako jeden z pierwszych - spolszczenie łacińskiej terminologii filozoficznej.

Kuligowski Mateusz Ignacy. Data i miejsce urodzenia nie znane - zm. po 1699 r. Być może pochodził ze średniozamożnej rodziny Kuligowskich (Kulikowskich) herbu Dragomir. Uczył się w szkołach jezuickich w Wilnie. Został księdzem oraz magistrem sztuk wyzwolonych i filozofii. Być może studiował w 1682 r w Padwie. W 1675 r. był dziekanem brzozowskim, w 1688 dziekanem wołkowyskim i plebanem wołpińskim; w 1694 r. protonotariuszem Stolicy Apostolskiej i archidiakonem bakkowieńskim. Najczęściej przebywał na Litwie. Związany był z Sapiehami, którym dedykował swoje księgi.

Kunaszczyk Piotr. Daty i koleje życia nie znane. Pozostawił Regestr wydatków (1663-1696).

Kuschius Michał. Ur. w 1600 w Brzeźmierzu - zm. w 1654 we Wrocławiu. Odbył studia w Torunia i Wittemberdze. Od 1638 r. przebywał we Wrocławiu jako nauczyciel i kaznodzieja luterański. Pozostawił Wegweiser zur polnischer und deutschen Sprache - Wrocław 1646.

Loderecker Piotr. Daty i koleje życia bliżej nie znane. Pozostawił Dictionarium septem diversum linguarum Praga 1601 (część dotycząca jęz. polskiego znajduje się w: V. Francić, Dział Polski w siedmiojęzykowym słowniku Piotra Lodereckera z 1601 roku, Wrocław 1972).

Lubomirski Jerzy Sebastian herbu Szreniawa. Ur. 20 I 1616 być może w rodzinnym Wiśniczu koło Krakowa - zm. 31 I 1667 we Wrocławiu. Pierwsze nauki pobierał w Wiśniczu; w 1626 r. zapisał się na Akademię Krakowską. W 1629 r. z bratem Michałem wyjechał w podróż - przebywał na pewno w Niemczech (Ingolsztadzie), Lowanium i Lejdzie, do kraju wrócił w 1636 r. W późniejszych latach gościł zapewne w Hiszpanii (przed 1642), a na przełomie 1649 i 1650 był także we Włoszech. W 1628 otrzymał starostwo dobczyckie, a w 1636 sądeckie i grzybowskie. W latach 30. i 40. wielokrotnie był marszałkiem małopolskiego sejmiku w Proszowicach, posłem na Sejm, a w 1643 r. został marszałkiem sejmu. Był znanym przeciwnikiem wojen z Turcją i starał się znaleźć pokojowe rozwiązanie konfliktu z kozakami w 1648 r. W lutym 1650 r. otrzymał stanowisko marszałka nadwornego, a po śmierci J. Ossolińskiego stanowisko marszałka wielkiego koronnego. Niemal od początku panowania Jana Kazimierza stał na czele antykrólewskiej opozycji. Mimo to w pierwszym okresie wojen szwedzkich, po krótkim okresie wyczekiwania, stanął od XII 1655 r. po stronie króla i w sposób znaczący przyczynił się wespół z Czarnieckim, do zwycięstw wojennych w 1656 r. W rezultacie w 1657, początkowo wbrew królowi, senatorowie opowiedzieli się za przekazaniem mu stanowiska hetmana polnego. W następnych latach walczył skutecznie z wojskami siedmiogrodzkimi, szwedzkimi i rosyjskimi. Na początku lat 60. prowadził niejasną grę polityczną, która doprowadziła do sądu sejmowego, który - mimo nieudowodnienia Lubomirskiemu planu obalenia tronu - skazał go „na utratę czci, życia i wszystkich dóbr”. Skazany na banicję i infamię wyjechał z kraju na Śląsk. W latach 1665-1666 doprowadził do wojny domowej - rokoszu w Rzeczypospolitej i odniósł zwycięstwo nad wojskami królewskimi pod Mątwami, jednak na mocy ugody po tej bitwie Lubomirski zrezygnował z wszystkich urzędów. W 1666 r. przebywał we Wrocławiu i napisał wówczas Jawnej niewinności manifest. Sejm elekcyjny 1669 r. doprowadził do jego pełnej rehabilitacji. Ten dobrze wykształcony, jeden z najzamożniejszych magnatów XVII wieku, uznawany był za obrońcę wolności szlacheckich i zwolennika tolerancji religijnej, również wobec arian.

Lubomirski Stanisław Herakliusz, herbu Szreniawa. Ur. 25 V 1642(?) w Wiśniczu lub Niepołomicach - zm. 16 lub 17 I 1702 r. w Ujazdowie. Najstarszy syn Jerzego Sebastiana. Uczył się początkowo w domu dziada Stanisława, wojewody krakowskiego. Na początku 1660 r. wyjechał za granicę - przez Niemcy i Niderlandy - do Francji, Hiszpanii, Włoch i Wiednia; do kraju wrócił w 1662 r. W czasie procesu wytoczonego przez sejm jego ojcu Stanisław stanął po stronie tego ostatniego. W 1667 rozpoczął działalność polityczną: został wybrany posłem na sejm. Rok później ożenił się z Zofią, córką Łukasza Opalińskiego, jedną z najbardziej wykształconych wówczas Polek. Politycznie związany był wtedy ze stronnictwem francuskim przeciwnym abdykacji Jana Kazimierza. W 1669 r. został podstolim koronnym, w 1673 marszałkiem nadwornym koronnym, później marszałkiem wielkim koronnym. Po śmierci Opalińskiej, w 1674 ożenił się powtórnie z Elżbietą Denhoffówną. W tym czasie odszedł od polityki prokrólewskiej. Od początku lat 70. rozpoczął karierę mecenasa artystycznego. Był jednym z najwszechstronniej wykształconych wówczas Polaków - znał włoski, łacinę, francuski i niemiecki.

Łapczyński Antoni Chryzanty, herbu Jelita Ur. w 2. poł. XVII wieku - zm. ok. 1740. Zakonnik smoleński, kaznodzieja, pisarz. Pisał się „ze Strzałkowa” (wieś w parafii Radomsko). O młodości jego wiemy niewiele. W 1708 r. jako duchowny był sekretarzem w kancelarii królewskiej. Studiował w Akademii Krakowskiej, gdzie w 1720 r. otrzymał stopień bakałarza sztuk i filozofii. Nie wiadomo, kiedy uzyskał stopień doktora i czy na pewno był profesorem tejże Akademii - jak o sobie pisał. W latach 20. związany był z kościołami krakowskimi i wielickimi, został też kanonikiem smoleńskim, a wcześniej proboszczem wasilkowskim. Wydawał panegiryki i żywoty władców polskich (m.in. Majestat Polski), przetłumaczył też dzieło St. H. Lubomirskiego Adverbia moralne.

Łącznowolski Jakub. Daty i dzieje życia nie znane, być może był krakowianinem. Poeta satyryczny z 2. poł. XVII wieku. Opublikował Nowe zwierciadło... b.m. (Kraków ?), 1678.

Łęczycki (Lancicius) Paweł. Ur. w 1572 - zm. w 1642 r. Pochodził zapewne z plebejskiej rodziny mieszkającej w Łęczycy. W 16. roku życia wstąpił do zakonu bernardynów i po krótkiej nauce w ich klasztorze studiował w latach 1598-1599* w Akademii Wileńskiej. W 1600 i 1604 r. przebywał w sprawach zakonnych w Rzymie, gdzie nauczył się dobrze włoskiego. Już w 1602 r. został kustoszem i doradcą prowincjała bernardynów w Warszawie. W 1606 r. towarzyszył , wraz z misją bernardyńską, Marynie Mniszchównie w wyprawie do Moskwy; był wtedy kapelanem posła polskiego Mikołaja Oleśnickiego. Po zamordowaniu Dymitra Samozwańca przebywał przeszło dwa lata w tamtejszym więzieniu; zajmował się tam przekładami dzieł włoskich i łacińskich na język polski. Powstały w ten sposób przekład dzieła Botera Relatiae powszechne ukazał się po powrocie z niewoli w 1609 r. w Krakowie. Łęczycki uzupełnił go też własnymi uwagami wstępnymi, świadczącymi o jego dobrej znajomości odkryć geograficznych. Pozostawił sporą bibliotekę. W 1611 r. został gwardianem klasztoru bernardynów w Sokalu nad Bugiem, a w 1620 w Nowem nad Wisłą niedaleko Świecia. Ostatnie lata życia spędził w Bydgoszczy.

Łubieński Władysław Aleksander herbu Pomian. Ur. 1 XI 1703 r. w Iwanowicach w Wielkopolsce - zm. 27 VII 1767 w Warszawie. Syn Macieja, łowczego sieradzkiego. W 17. roku życia ukończył jezuicką szkołę w Kaliszu i przyjął święcenia. Następnie uczył się w seminarium w Łowiczu, a od 1722 studiował teologię i prawo kanoniczne w Akademii Krakowskiej. W 1724 r. dotarł do Rzymu, następnie podróżował po Włoszech, Francji i Niemczech. Po powrocie do kraju został kapłanem w Krakowie, a następnie kanonikiem gnieźnieńskim (z tej racji w latach 1730 - 1731 był wiceprezydentem Trybunału Koronnego). Po roku 1730 pełnił funkcję scholastyka krakowskiego. W celu prowadzenia pracy naukowej wydzierżawił dobra od kapituły gnieźnieńskiej w ziemi wieluńskiej. Dokonywał tam wypisów z dzieł obcych i polskich przygotowując do druku Raptularz manuskryptów, a w 1740 r. wydał we Wrocławiu Świat we wszystkich swoich częściach. Oddzielnie opublikował też fragmenty dotyczące Polski pt. Historia polska. Książka ta służyła za podręcznik dla królewiczów polskich, synów Augusta III. W 1740 r. został pisarzem wielkim koronnym. Od 1741, prawie bez przerwy przez 16 lat przebywał przy boku króla, najczęściej w Dreźnie. W 1742 został dziekanem kapituły gnieźnieńskiej; a do 1743 r. pracował w kancelarii królewskiej. Wtedy to przygotował memoriał na temat reformy w Polsce pt. Zebranie pożytecznych rad królowi. W 1758 r. otrzymał arcybiskupstwo lwowskie oraz order Orła Białego. W 1759 roku został arcybiskupem gnieźnieńskim. Jako prymas rezydował głównie w Skierniewicach, rzadziej w Łowiczu.

Bartłomiej Kazimierz Malicki. Ur. najprawdopodobniej w latach 60. XVII wieku - zm. ok. 1706 r. Pochodził z krakowskiej rodziny mieszczańskiej. W 1680 zdobył stopień bakałarza, a w następnym magistra sztuk wyzwolonych w Akademii Krakowskiej. Od końca 1681 do 1688 r. pełnił funkcję profesora retoryki i poetyki w Akademii Lubrańskiego w Poznaniu. Tu drukował swoje pierwsze mowy, panegiryki i utwory sceniczne. W 1688 r. został docentem* w Akademii Krakowskiej, nauczając równocześnie w Kolegium Nowodworskich. W 1692 r. wyjechał do Paryża i uzyskał tytuł doktora medycyny. Był też w Rzymie i Padwie. W tymże roku wrócił do Krakowa i poświęcił się pracy pisarskiej. Jeszcze przed 1699 r. przygotował gramatykę języka polskiego (Tractatus ad compendiosam cognitionem linguae polonicae). W roku następnym dzięki przywilejowi króla wydał Klucz do języka francuskiego to jest gramatyka polsko - francuska, a w 1701 Leksykon francusko-polski. Przygotował też do druku (ale go nie wydał) Słownik francusko-łacińsko-polski. Od 1699 roku nosił tytuł sekretarza królewskiego.

Marian z Jaślisk. Data i miejsce ur. nie znana - zm. w 1658 r. we Lwowie. W 1623 r. złożył śluby zakonne u dominikanów we Lwowie. W tymże mieście odbywał do 1628 r. studia filozoficzne i teologiczne. Następnie został wysłany na studia uzupełniające do klasztoru św. Augustyna w Padwie. Bakaloreat* i magisterium z teologii uzyskał we Lwowie odpowiednio w 1641 i w 1644 r. Już w latach 30. wykładał filozofię i teologię w tymże mieście oraz w Podkamieniu i w Kijowie. W 1653 został wybrany przeorem klasztoru lwowskiego, a w 1658 wikariuszem prowincji ruskiej dominikanów. Pracował też m.in. w Żółkwi, Lubarze, Kudaku i Latyczowie, a także jako kapelan na dworze kasztelanowej krakowskiej Zofii Sobieskiej. Pisał traktaty filozoficzne i teologiczne. Najważniejsze jego dzieło to Tetrarchia theologica, w którego drugiej części pt. Quincunx miscellaneorum znajduje się Dictionarium Sclavo-Polonicum [...] hoc est Vocabula [...] Illyrica seu Dalmatica. Według niektórych badaczy zamierzał on tym samym stworzyć wspólny język dla wszystkich Słowian. Był też autorem słowników: łacińsko-polskiego i turecko-polskiego, pozostałych w rękopisie.

Markiewicz (Markowicz) Jan. Ur. 10 IV 1613 r. w Krakowie - zm. przed 4 V 1691 r. Pochodził z rodziny kupieckiej. Uczył się w gimnazjum luterańskim w Bytomiu, a od ok. 1623 w kolegiach jezuickich w Nysie i w Lublinie. Od 1636 r. terminował, a od 1643 prowadził własny sklep korzenny w Krakowie. Handlował z Gdańskiem, prowadził kantor bankowy. W 1654 r., jako jeden z najzamożniejszych mieszczan, kupił sobie kamienicę w krakowskim rynku. Został dzierżawcą podatku czopowego. W latach 1666 - 1689 pełnił funkcję ławnika, a w następnych latach rajcy krakowskiego. Zgromadził dużą bibliotekę (ok. 100 woluminów), był wydawcą, a także autorem Silva rerum z lat 1654 - 1687 , w ramach którego spisywał też swój pamiętnik (fragmenty wydane przez L. Kubalę w II tomie Szkiców historycznych - Lwów 1880).

Maskiewicz Samuel, herbu Odrowąż. Ur. ok. 1580 r. - zm. ok. 1640 r. Pochodził z kalwińskiej, ruskiej rodzinie osiadłej na Nowogródczyźnie. Już przed 1600 rokiem zakończył swoją naukę szkolną i rozpoczął służbę wojskową, m.in. w Inflantach. Przez pół roku pozostawał w służbie u księżnej Aleksandry Wiśniowieckiej w Brahiniu. Następnie zaciągnął się do wojska kwarcianego na Podolu. W latach 1609 - 1612 brał udział w wyprawie moskiewskiej. Później wstąpił na służbę do ordynata kleckiego Jana Alberta Radziwiłła. Był też w tym czasie działaczem sejmikowym i deputatem do trybunału. Od 1628 r. pozostawał w służbie Sapiehów, dzięki nim został pisarzem grodzkim nowogródzkim., a w 1632 podwojewodzim nowogródzkim. Pamiętnik jego, oparty na zapiskach diariuszowych obejmujących okres od 1580 do 1621, pisany był w latach 1625 - 1640.

Mijakowski Jacynt (Jacek), herbu Ogończyk. Ur. w 1587 r. w Krakowie - zm. tamże w 1647 roku. Pochodził z rodziny szlacheckiej. Studiował w Akademii Krakowskiej oraz we Włoszech. Wstąpił do zakonu Dominikanów, gdzie piastował wiele różnych funkcji. Był kaznodzieją w Kościele Mariackim w Krakowie, doktor teologii. Prawdopodobnie został członkiem Rzeczpospolitej Babińskiej.

Mikołajewski Daniel, herbu Abdank (pseud. Jan Krzuski). Ur. w 1560 roku w rodzinie drobnoszlacheckiej na Kujawach - zm. 8 IV 1633 r. w Dębicy. Nauki pobierał w szkole kalwińskiej w Radziejowie. W 1581 r. wyjechał jako opiekun młodych kasztelaniców Przyjemskich na Uniwersytet do Frankfurtu nad Odrą. Po pięciu latach udali się wspólnie na Uniwersytet w Heidelbergu i w tym samym 1586 r. powrócili do Polski. Po powrocie pozostawał w kręgu tej rodziny braci czeskich, m.in. w ich dobrach w pow. konińskim. W 1591 r. został ministrem zboru kalwińskiego w Radziejowie, w 1597 r. seniorem kościoła kalwińskiego na Kujawach. W latach 80. i 90. napisał swoje pierwsze religijne pisma polemiczne. W 1601 r. na polecenie wojewody brzeskiego Andrzeja Leszczyńskiego udał się do Bazylei, Genewy i Altdorfu. W 1607 r. został przyjęty do Kościoła braci czeskich i w 1627 r. doprowadził do połączenia obu wyznań na Kujawach i Wielkopolsce - został wówczas superintendentem zjednoczonego kościoła. Od 1604 r. prowadził wespół z Janem Turowskim prace nad Biblią uwieńczone poprawkami do tłumaczenia Nowego Testamentu dokonanego przez Macieja Janickiego, wydane w Gdańsku w 1606 r. Przygotował też na nowo cały przekład Biblii, oparty przede wszystkim na oryginalnych tekstach, a w mniejszym stopniu na tzw. Biblii brzeskiej. Tłumaczenie skończone w 1623 r., ukazało się w Gdańsku w 1632 r.

Mikuć Jerzy. Daty i losy jego życia nie znane. Prawdopodobnie student którejś ze szkół wileńskich. Pozostawił rękopis Silva rerum z ok. 1733 r. (notatnik ucznia).

Tomasz, Młodzianowski . Ur. 21 XIII 1622 r. pod Ciechanowem na Mazowszu - zm. 9 X 1686 w Wolbromiu. Prawdopodobnie uczył się najpierw we Lwowie, a od 1637 był w jezuickim nowicjacie w Krakowie, Sandomierzu, a w latach 1640 - 1643 studiował filozofię w Kaliszu. Nauczał następnie w Rawie, Łucku i Brześciu nad Bugiem. Studiował teologię w krakowskim kolegium św. Piotra, a zakończył pobieranie nauki w Jarosławiu. Następnie po dwuletnim pobycie w Kaliszu wyjechał w 1653 r. przez Francję na misję do Persji, gdzie przebywał w latach 1654 - 1656. W drodze powrotnej odwiedził Ziemię Świętą i Rzym. Po powrocie do Polski mieszkał od 1659 r. do 1673 r. w Poznaniu, z rocznymi przerwami na pobyt w Sandomierzu i Lublinie. Następnie aż do 1680 był kapelanem domowym na dworze wojewody krakowskiego Aleksandra Michała Lubomirskiego, a później wdowy po nim Heleny. Był kaznodzieją na sejmie koronacyjnym Jana III Sobieskiego w 1674 W latach 80. przebywał na zmianę w Poznaniu i w Krakowie. Ostatnie lata życia spędził na dworze biskupa krakowskiego Jana Małachowskiego, jako jego nadworny teolog.

Morochowski Eliasz, imię zakonne Joachim. Ur. ok. 1576 we Lwowie - zm. 19 III 1631 we Włodzimierzu. Syn Stefana herbu Korczak i mieszczki. W 1595 r. udał się do Rzymu i tam został przyjęty do Kolegium Greckiego. Do 1603 r. studiował filozofię i teologię. Po powrocie pozostawał w służbie unickiego biskupa włodzimierskiego Hipacego Pocieja. W 1609 r. został sekretarzem królewskim, w 1611 kapłanem, a w 1613 biskupem włodzimierskim. W 1622 r. wydał w Zamościu, napisany jeszcze w młodości Dyskurs o początku rozerwania Cerkwie, a w Wilnie w 1612 ogłosił dzieło religijno-polemiczne Paregoria, albo utulenie [...] lamentu [...] Cerkwie [...].

Morsztyn (Morstin) Hieronim (Jarosz), herbu Leliwa. Ur. ok. 1581 r. w Raciborsku - zm. prawdopodobnie w 1623. Uczył się przez trzy lata na przełomie lat 80. i 90. u jezuitów w Braniewie. Na podstawie wierszy można wnioskować o jego pobycie w Krakowie, Lublinie, Wilnie i Bydgoszczy, a nawet o podróżach zagranicznych do Francji czy Włoch; ale szczególnie to ostatnie przypuszczenie jest mało prawdopodobne. Niestety nie można wiarygodnie odtworzyć jego życiorysu.

Morsztyn (Morstin) Jan Andrzej (pierwotnie Andrzej) herbu Leliwa. Ur. 24 VI 1621 pod Krakowem - zm. 8 I 1693 r. w Paryżu. Wychowywał się na dworze Stanisława Lubomirskiego w Wiśniczu pod kierunkiem swojego dziada poety i kalwina Waleriana Otwinowskiego. W 1638 r. wyjechał na studia filozofii i sztuk wyzwolonych do Lejdy. W pierwszej połowie lat 40. przebywał w Sandomierskiem na dworach Lubomirskich, a także odbył podróż zagraniczną do Włoch i na Maltę. W 1646 r. wyjechał w poselstwie od króla polskiego do Preszburga (Bratysława) do cesarza Ferdynanda III. W 1647 został stolnikiem sandomierskim. Od 1648 prowadził aktywną działalność sejmikową, sejmową i deputacką. Od 1649 r. był dworzaninem Jerzego Lubomirskiego. W 1653 r. - już jako Jan Andrzej - został dworzaninem królewskim; w tym charakterze udał się do księcia Siedmiogrodu Jerzego II Rakoczego. Od 1654 r. przebywał często na dworze królowej Ludwiki Marii; w 1659 ożenił się z panną z jej fraucymeru Szkotką Katarzyną Gordon. Na przełomie 1654 i 1655 r. odbył nieudaną politycznie podróż do króla Szwecji, skąd jednak przywiózł ostrzeżenie przed zbliżającym się „potopem”. W czasie tej wojny towarzyszył przeważnie królowi; przeszedł też wówczas z kalwinizmu na katolicyzm. W 1656 został starostą zawichojskim i zarówno w tym jak i w następnym roku posłował do Wiednia, do cesarza., a także do Berlina. W 1658 został referendarzem koronnym. Po wygnaniu arian pomagał im politycznie i finansowo. Od 1660 r. był zwolennikiem elekcji „vivente rege”, popierał kandydaturę francuską na tron Polski. Walczył u boku króla w kampanii rosyjskiej 1663 - 1664. W czasie rokoszu Lubomirskiego pośredniczył pomiędzy nim a dworem. W 1668 uzyskał urząd podskarbiego wielkiego koronnego. Od końca lat 50. otrzymywał pensję z dworu francuskiego; w czasie panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego należał do planującej detronizację króla profrancuskiej opozycji. Początkowo poparł nowego króla Jana Sobieskiego; w styczniu 1678 władca ten wysłał go do Włoch . W tymże roku w Paryżu Morsztyn otrzymał poddaństwo francuskie. W roku następnym, w sytuacji przejścia polskiego króla do obozu cesarskiego, Morsztyn został sekretarzem Ludwika XIV i planował detronizację Sobieskiego. W 1683 r. sejm oskarżył go o zdradę i pozbawił urzędu podskarbiego oraz zażądał zwrotu klejnotów koronnych. Morsztyn w tym czasie przebywał już poza granicami kraju. Więcej tu nie wrócił, tylko w 1690 oddał zabrane klejnoty.

Morsztyn (Morstin, Morstyn) Zbigniew herbu Leliwa. Ur. ok.1627 (1629?) lub w 1622 na Pogórzu - zm. 13 XII 1689 r. w Królewcu. Kształcił się zapewne w domu, a następnie w szkołach ariańskich (może w Raciborsku albo Lusławicach). W 1648 rozpoczął swą aktywność polityczną i w tym najprawdopodobniej okresie związał się z birżańskim odłamem rodziny Radziwiłłów; w 1. poł. lat 50. pozostawał w ich służbie wojskowej.. Powstały wtedy pierwsze jego utwory poetyckie. W 1657 r. został miecznikiem mozyrskim. Po 1658 r., kiedy to sejm nakazał opuścić Rzeczpospolitą arianom, pozostał i mieszkał jeszcze do 1662 r. w dobrach radziwiłłowskich na Podlasiu Od 1663 r. dzięki Bogusławowi Radziwiłłowi otrzymał niewielkie dobra i posadę w kancelarii polskiej w Prusach Książęcych, wielokrotnie przebywał w Królewcu, tam też pisał i wydawał swoje utwory poetyckie. W latach 70. już jako przywódca arian w Prusach często bywał w Warszawie, był częstym gościem podskarbiego koronnego J. A. Morsztyna.

Muratowicz Sefer. Ur. w 2. poł. XVI wieku (być może ok. 1577) - data śm. nie znana. Był ormiańskim kupcem z Turcji osiadłym we Lwowie ok. 1597 r. W latach 1598 - 1602 odbył dwie podróże do Turcji oraz opisaną przez siebie w Relacji podróż do Persji. Ta ostatnia wyprawa, przede wszystkim o charakterze handlowym, przyczyniła się do politycznego zbliżenia Rzeczpospolitej i Persji. W rezultacie tej podróży Muratowicz został dworzaninem Zygmunta III. W latach 1607 i 1610 występował w księgach grodzkich lwowskich jako obywatel Warszawy. Relacja jego wydana została najpierw w 1745 r. przez Kazimierza Niesiołowskiego w jego Otia domestica, a następnie przez J .E. Minasowicza w r. 1777 jako Relacja [...] obywatela Warszawskiego [...] wysłanego do Persji - Warszawa 1777, przedruk 1807.

Naroński (Naronowicz-Naroński) Józef. Data i miejsce ur. nie znane - zm. w Szczytnie w kwietniu 1678 r. Geometra, kartograf. Przypuszczenia dotyczące jego szlacheckiego pochodzenia (rodzina szlachty litewskiej) nie zostały potwierdzone, najprawdopodobniej był mieszczaninem. Nie wiadomo też, gdzie pobierał nauki, czy był to Toruń, Kiejdany, Elbląg czy Raków. Ostatnia z tych miejscowości jest prawdopodobna również z powodu przynależności autora do zboru ariańskiego. Prace kartograficzne wykonywał zarówno dla miecznika koronnego Jana Zebrzydowskiego w 1640 r., jak i dla rodziny Niemiryczów na Polesiu Kijowskim. Od połowy lat 40. jako mierniczy i rewizor zatrudniony był w służbie u Radziwiłłów najpierw Janusza, a później Bogusława; sporządzał mapy ich dóbr. W czasie wojen w 2. poł. lat 50. przygotował dzieło pt. Księgi nauk matematycznych, zachowały się: Geometria i fragmenty Optyki - Optyka albo perspektywa. Częścią tego ostatniego dzieła jest traktat o architekturze militarnej wydany dopiero w 1957 r. Po sejmowym edykcie z 1658 r. skazującym arian na banicję przeniósł się do Prus Książęcych, gdzie uzyskał opiekę ze strony sprawującego tam funkcję namiestnika Bogusława Radziwiłła.

Niemojewski Stanisław z Lubieńca, herbu Rola. Ur. ok. 1560 r. - zm. przed końcem 1620 r. Jego rodzina pochodziła spod Brześcia Kujawskiego, ale ojciec Jan sprawował urzędy, m.in. kasztelana chełmińskiego i posiadał dobra w województwach chełmińskim i pomorskim. Stanisław kilkakrotnie był posłem na sejmiki pruskie. W 1590 r. został dworzaninem królewskim i trzy lata później towarzyszył królowi w podróży do Szwecji. W 1603 r. mianowany został podstolim koronnym. Wysłany przez siostrę królewską Annę do Dymitra Samozwańca do Moskwy, został tam aresztowany i dopiero po dwu latach w 1608 r. wrócił do kraju. W więzieniu napisał swój pamiętnik. Później już jako poseł sejmowy popierał m.in. plany wojny interwencyjnej w Moskwie. W 1615 r. otrzymał starostwo rogozińskie i kasztelanię elbląską. W następnym roku wziął udział w wojnie z Moskwą, a następnie udał się do Włoch. Najczęściej przebywał w swoim majątku Łowinek w województwie pomorskim.

Niesiecki Kasper. Ur. 31 XII 1682 r. w Wielkopolsce w rodzinie mieszczańskiej - zm. 9 V 1744 r. W 1699 r. wstąpił do nowicjatu jezuickiego w Krakowie, w latach 1701 -1704 uczył się filozofii w Lublinie, gdzie uzyskał tytuł magistra. Później uczył się w Łucku, Lublinie i Krośnie, a w latach 1707 - 1711 studiował teologię w Krakowie. Kontynuował naukę w kolegiach w Bydgoszczy, Chojnicach i Kaliszu. W latach 1715 - 1723 był kaznodzieją na Mazowszu, w Wielkopolsce, Małopolsce oraz na Rusi. Od roku 1724 przebywał na stałe w klasztorze w Krasnymstawie.

Okolski Szymon herbu Rawicz. Ur. w 1580 r. w Kamieńcu Podolskim - zm.w 1653 r. we Lwowie. Do zakonu dominikańskiego wstąpił we Lwowie, gdzie też najprawdopodobniej odbył studia filozoficzno-teologiczne. Na przełomie lat 10. i 20. przebywał w niewoli tatarskiej. W 1641 uzyskał doktorat z teologii w Studium Generalnym we Lwowie. Od lat 20. do początku lat 50. wykładał filozofię i teologię, a także pełnił różne funkcje zakonne uwieńczone stanowiskiem prowincjała prowincji ruskiej. W latach 1637 - 1638 był nadwornym teologiem i kaznodzieją obozowym wojewody bracławskiego Mikołaja Potockiego.

Krzysztof Opaliński. Ur. w 1609 r. w Sierakowie w Poznańskiem - zm. prawdopodobnie 7 I 1656 r. Syn wojewody poznańskiego Piotra. Uczył się w latach 1621 - 1625 w Kolegium Lubrańskiego w Poznaniu, a jesienią 1626 wyjechał wraz z młodszym bratem Łukaszem za granicę, przez dwa lata przebywali w Lowanium, następnie krótko w Paryżu, potem na wydziale prawa w Orleanie, Strasburgu i Padwie. W 1630 bracia wrócili do kraju. Krzysztof został starostą śremskim, posłem i deputatem do Trybunału Koronnego. W 1633 r. stał się głównym spadkobiercą dóbr rodzinnych w Wielkopolsce, a także otrzymanych od żony w woj. łęczyckim. W roku 1637 został wojewodą poznańskim. W 1645 r. udał się w poselstwie do Paryża po Ludwikę Marię Gonzagę. W 1646 r. otrzymał starostwo kowelskie. W lipcu 1655 r. był jednym z autorów kapitulacji szlachty wielkopolskiej wobec wojsk szwedzkich pod Ujściem. Był współzałożycielem (w 1650 r.) szkoły w Sierakowie, stosującej zasady pedagogiki J. A. Komeńskiego, a także mecenasem kultury i opiekunem protestanckich intelektualistów.

Opaliński Łukasz z Bnina herbu Łodzia, pseud. Paulus Naeocelus, Paulo Nicolai. Ur. w 1612 w Sierakowie w woj. poznańskim - zm. 15 V 1662 r. Syn Piotra wojewody poznańskiego i młodszy brat Krzysztofa. Po okresie nauki w domu kształcił się w Kolegium Lubrańskiego w Poznaniu. W latach 1626 - 1630 podróżował w celu kontynuacji nauki do: Lowanium, Paryża, Orleanu, Strasburga i Padwy. Po powrocie do kraju w 1630 został starostą pobiedziskim. W następnych latach wielkorotnie był posłem na sejm, a w 1638 marszałkiem izby poselskiej. W 1638 został podkomorzym kaliskim, a wkrótce podkomorzym poznańskim. W 1650 został marszałkiem nadwornym koronnym. W 1652 r. na polecenie króla przeprowadził proces podkanclerzego H. Radziejowskiego, skazując go zaocznie na karę śmierci, infamię i konfiskatę majątku. W czasie „potopu” pozostał u boku króla, z którym schronił się na Śląsku. Na początku lat 60. związał się ze stronnictwem francuskim i poparł ideę elekcji „vivente rege”. Był jednym z najbogatszych magnatów w Koronie. Należał do najbardziej wykształconych ludzi swojej epoki: biegle posługiwał się greką, hebrajskim oraz łaciną klasyczną i nowożytną.

Ossoliński Jerzy herbu Topór. Ur. 15 XII 1595 r. w Sandomierzu - zm. 9 VIII 1650 r. Syn Zbigniewa wojewody sandomierskiego. Od 1604 r. przebywał w jezuickich kolegiach w Pułtusku i w Grazu. Wrócił do domu w 1612 i w roku następnym wyjechał na roczne studia do Lowanium. Później udał się w podróż po Europie do Anglii, Holandii, Francji i Włoch. W maju 1616 r. znalazł się z powrotem w kraju. W 1617 został dworzaninem królewicza Władysława i brał udział w latach 1617 - 1619 w jego wyprawie do Moskwy. Po ślubie z Izabelą Daniłowiczówną wysłany został w roku 1621 r. w poselstwie do Anglii. Po powrocie w latach 20. wielokrotnie posłował na sejm, brał też udział w wojnach ze Szwecją. W 1629 r. został podstolim koronnym, a w dwa lata później marszałkiem sejmu. W latach 1632 - 1633 był podskarbim nadwornym. We wrześniu 1633 r. król Władysława IV wysłał go z legacją do Rzymu. Zarówno od papieża, jak i od cesarza otrzymał tytuły książęce. W drugiej połowie lat trzydziestych był legatem - namiestnikiem królewskim w Prusach Książęcych. W 1636 r. został wysłannikiem królewskim na Sejm Rzeszy w Ratyzbonie i w tymże roku otrzymał urząd wojewody sandomierskiego. Był przeciwnikiem różnowierców. W marcu 1638 roku stał się jednym ze sprawców likwidacji szkół i zboru ariańskiego w Rakowie, otrzymał stanowisko podkanclerzego koronnego. W 1639 r. został starostą lubomelskim. W latach 30. i 40. brał wielokrotnie udział w rokowaniach z Gdańskiem. W 1643 r. został kanclerzem wielkim koronnym. Po śmierci króla w 1648 przygotowywał kraj do wojny z Kozakami pod wodzą Chmielnickiego. Po porażce podpisał ugodę zborowską. W 1649 r. wycofał się z czynnej polityki.

Ostrogska Teofila z Tarłów. Bliższe dane życiorysu nie znane. W 25. roku życia została wdową po Januszu Ostrogskim. Mieszkali w Tarnowie. Pozostawiła Instrukcję do wybierania win w włości tucholskiej - rkps. z 1620 r.

Ostroróg Jan, herbu Nałęcz. Ur. 13 I 1565 w Poznańskiem - zm. 1622 r. Syn Stanisława z Ostroroga, kasztelana międzyrzeckiego. Oboje rodzice byli wyznania luterańskiego. Pierwsze nauki pobierał w domu, następnie w Grodzisku, Altdorfie, a w latach 1579 - 1581 w Strasburgu, w szkole J. Sturma. Później wyjechał do Szwajcarii, a także zwiedził Anglię, Francję i Włochy. Po zerwaniu z matką osiadł w ziemi chełmskiej i w 1587 r. przeszedł na katolicyzm. Posłował wielokrotnie na sejm, został marszałkiem Trybunału Koronnego. Od 1588 r. pełnił funkcje podczaszego koronnego, a następnie kasztelana - od 1600, wojewody - od 1611 poznańskiego. Był przeciwnikiem wojen popierających Dymitra Samozwańca, wrogiem Turcji, a także zwolennikiem umocnienia konfederacji warszawskiej i przeciwnikiem liberum veto. Posłował do cesarza Rudolfa, uczestniczył w wyprawach przeciwko Tatarom, w czasie rokoszu Zebrzydowskiego walczył pod Guzowem po stronie króla. Według K. Niesieckiego pod koniec życia był wychowawcą młodszych synów Zygmunta III. Przewidywał słusznie, że wysłanie wojsk tzw. „lisowczyków” na Węgry musi spowodować najazd turecki. Oprócz dóbr rodzinnych w Wielkopolsce posiadał też dobra w woj. lubelskim, lwowskim i ziemi chełmskiej, a także m.in. starostwo malborskie. Mieszkał przeważnie w Komarnie w ziemi lwowskiej. Był jednym z najlepiej wykształconych i wzorowych rolników w swoim czasie. Obsadzał drzewami drogi, zakładał m.in. sady, chmielarnie, pszczelarnie, browary i gorzelnie, chował zwierzęta. Z zamiłowania humanista, należał do Rzeczypospolitej Babińskiej.

Ostrowski Danejkowicz Jan, herbu Korczak lub Korab. Data i miejsce ur. i śmierci nie znane. Pochodził z rodziny szlacheckiej. O jego studiach nic nie wiemy. Był sekretarzem Jana III Sobieskiego i Jana Fryderyka Sapiehy. Niektórzy przypuszczają, że Swada polska i łacińska (t. I Lublin 1745) to dzieło Jana Fryderyka Sapiehy wydane pod nazwiskiem jego sekretarza.

Otwinowski Erazm. Otwinowski Franciszek herbu Gryf. Data ur. nie znana - zm. w 1745. Jest być może tym, który ukrywa się pod imieniem Erazma jako prawdopodobny (aczkolwiek często kwestionowany) autor Dziejów Polski pod panowaniem Augusta II. Zgodnie z tekstem tego dzieła autor pochodził najprawdopodobniej z okolic Częstochowy i jest nim zapewne Franciszek Ksawery Otwinowski. Był starościcem szczerczowskim. Pozostawał w zależności finansowej od sekretarza królewskiego Stanisława Wojciecha Chrościńskiego.

Otwinowski (Otfinowski) Walerian, herbu Gryf. Ur. w 1571 - zm. 9 IX 1642 r. w Baranowie. Syn komornika bieckiego, brat Samuela. W młodości służył w wojsku u boku Jana Zamoyskiego. Klasyczne wykształcenie zdobył, być może, w szkole zamojskiej jeszcze przed założeniem Akademii. Po śmierci Zamoyskiego nowym jego mecenasem został wojewoda bełski Rafał Leszczyński, rezydujący najczęściej w Baranowie Sandomierskim. Sam poeta był dzierżawcą kilku wiosek z tych dóbr. Był aktywnym kalwinem, obieranym m.in. na dyrektora synodów prowincjonalnych, a w latach 1630 - 1634 pełnił funkcję seniora synodu. Wielokrotnie był też posłem na sejm, deputatem na Trybunał Koronny, a w 1635 r. podczaszym sandomierskim. Przez żonę Elżbietę z Wierzbiętów spowinowacony był z Morsztynami i zajmował się wykształceniem m.in Jana Andrzeja Morsztyna.

Otwinowski Samuel herbu Gryf. Ur. ok. 1575 - zm. po 1642 r. Był bratem Waleriana. Pochodził z drobnoszlacheckiej rodziny z Podgórza. Początkowo służył w wojsku. Wysłany został do Stambułu, gdzie mieszkał może nawet 7 lat, do 1610 r., w celu nauczenia się „języków pogańskich”. Poznał w ten sposób turecki, a także arabski i perski. Później jako tłumacz przebywał na pograniczu z Turcją i Tatarami. Od 1614 r. był pracownikiem kancelarii koronnej - tłumaczył oficjalną korespondencję dyplomatyczną z Orientu, towarzyszył jako poseł poselstwom do Turcji. Mimo, że jego przekłady mogą dzisiaj budzić pewne zastrzeżenia, są one bezcenne ze względu na swą wyjątkowość. Około roku 1629 przygotował złożony z kilku oryginalnych dzieł utwór o charakterze kompilatorskim pt. Historia turecka. Mieszkał u Lubomirskich w Wiśniczu. Około roku 1620 przekłada z tureckiego utwór perskiego poety Sa’diego z Szirazu pt. Gulistan (Ogród różany, wyd. J. Janicki, Warszawa 1879). W późniejszych latach tłumaczył pod opieką wojewody krakowskiego Stanisława Lubomirskiego przeszło 200 listów z krajów muzułmańskich i stworzył z nich kodeks dedykowany podkanclerzemu koronnemu biskupowi P. Gembickiemu. Był wyznania kalwińskiego, być może członkiem zboru w Baranowie Sandomierskim.

Owsiński Jan i Owsiński Stanisław. Daty i losy życia nie znane. Pozostawili Roczniki do dziejów Podtatrza i Spiża (1680-1748) - wyd. Kraków 1858.

Jan Chryzostom Pasek , . Ur. ok. 1636 r. w okolicach Rawy Mazowieckiej - zm. ok. 1701 w Niedzieliskach. Pochodził z drobnej szlachty. W latach 1656 - 1657 brał udział w wyprawie Czarnieckiego do Danii oraz w walkach z księciem Siedmiogrodu i władcą Moskwy. W 1667 osiadł na gospodarstwie w Krakowskiem.

Paszkowski Maciej. Daty i losy życia nieznane. Autor Ordynacji albo postanowienia dobrego rządu na włość tuchelską - 1698.

Petrycy Jan Innocenty. Ur. we Lwowie, data nie znana - zm. 31 V 1641 r. Pochodził z rodziny mieszczańskiej, był synem Sebastiana. Studiował w Akademii Krakowskiej, gdzie uzyskał stopień bakałarza nauk wyzwolonych oraz doktora filozofii, a także w Bolonii, gdzie uzyskał dyplom doktora medycyny. Jako bakałarz wykładał w 1598 Topica Ciceronis. Po powrocie z Włoch został profesorem medycyny i wymowy w Akademii Krakowskiej; w r. 1621 mianowano go jej pierwszym historiografem; w 1634 był dziekanem wydziału lekarskiego. W 1639 powołany do rady miejskiej Krakowa, gdzie przez półtora roku był burmistrzem. Autor dzieł medycznych.

Petrycy Sebastian. Ur. prawdopodobnie w 1554 w Pilznie nad Wisłoką w woj. sandomierskim - zm. 22 IV 1626 r. w Krakowie. Pochodzenie mieszczańskie. Studia rozpoczął w 1573 w Akademii Krakowskiej, gdzie w 1574 uzyskał stopień bakałarza, a w 1583 magistra nauk wyzwolonych Od 1584 wykładał o Arystotelesie i Wergiliuszu na tamtejszym wydziale filozoficznym oraz uczył w gimnazjum akademickim*. W 1589 wyjechał do Padwy, gdzie w 1590 uzyskał stopień doktora medycyny. Po przyjeździe osiadł we Lwowie. W 1603 r. powrócił do Krakowa i został lekarzem przybocznym biskupa krakowskiego kardynała B. Maciejowskiego, z którym podróżował do Lotaryngii. W 1606 r. jako lekarz Maryny Mniszchówny udał się do Moskwy, gdzie do IX 1607 był więziony. W 1608 zamieszkał w Krakowie, gdzie w latach 1612-17 był profesorem medycyny w Akademii.

Piaseczyński (Piasoczyński) Aleksander herbu Lis. Data ur. nie znana - zm. w styczniu 1646 Syn Ławryna, miał dobra rodowe na Bracławszczyźnie. W 1603 roku studiował w Akademii Krakowskiej, a w 1605 zapisał się na studia w Würzburgu. W 1620 posłował, najprawdopodobniej z woj. bracławskiego, na sejm. W 1630 był dworzaninem królewskim i w tym samym roku posłował do Turcji. Po powrocie do kraju w 1631 r. otrzymał stanowisko kasztelana kamienieckiego. W latach 1631 - 1632 służył jako rotmistrz w wojsku kwarcianym, w chorągwi kozackiej. W latach 1632 - 1634 walczył z wojskiem moskiewskim, brał udział w walkach zakończonych kapitulacją rosyjskiej załogi w Smoleńsku, a następnie w rokowaniach pokojowych. Następnie brał udział w poselstwie do Moskwy, zakończonym zaprzysiężeniem traktatu polanowskiego w 1635 r. Relacja z tego poselstwa pozostała w rękopisie (1635). Po powrocie został mianowany kasztelanem kijowskim. Otrzymał dobra w województwach czernichowskim i na Siewierszczyźnie.

Piekarski z Piekar Krzysztof herbu Topór. Ur. na pocz. XVII w. - zm. po 1670 r. Pochodził z rodziny średniej szlachty. W młodości służył w wojsku (Chocim, Moskwa). Po 1650 zamieszkał na wsi. Pełnił urzędy ziemskie i senatorskie w województwie brzeskim. Tłum. dzieła Franciszka Andreiniego - Bohatyr straszny - Kraków 1695.

Pieniążek Krzysztof z Krużlowej, herbu Odrowąż. Ur ok. 1533 - zm. ok. w 1619. W 1568 zapisał się na Akademię Krakowską, lecz nie odbył tam studiów. Przez kilka lat uczył się w kolegium jezuitów, być może w Braniewie. W 1574 r. wrócił na kilka lat do Krakowa i w rodzinne strony. Zaciągnął się do wojska i służył najprawdopodobniej w nim w czasie wojen moskiewskich, inflanckich. Według własnych słów ze Zwierciadła żywota był posłem do Szwecji w związku z wyborem Zygmunta III Wazy na tron polski.. W 1589 r. towarzyszył królowi w wyprawie do Rewla. W tym samym roku oskarżony został o dokonanie zabójstwa, w wyniku czego po wyprzedaniu swoich dóbr w Krakowskiem musiał się przenieść do woj. sandomierskiego, gdzie rozwinął hodowlę koni. W 1619 r. po przywłaszczeniu sobie gruntów plebańskich, zaborze dziesięcin i bezprawnym wyrębie lasu zostaje przez Trybunał Koronny banitowany i ekskomunikowany.

Pięknorzecki Józef, właściwie Fryderyk Szembek (?). Ur. w 1575 r. w Krakowie - zm. w 1644 w Toruniu.. Jezuita. Studiował w Rzymie, uczył teologii w różnych kolegiach, polemizował z Akademią Krakowską.

Pisarski Jan Stefan, herbu Szreniawa Ur. ok. 1630 - zm. w 1678 r. Syn Macieja, pochodzącego być może z rodziny szlacheckiej, który po utracie szlachectwa osiadł wraz z żoną w Pilznie sandomierskim. Jan w 1658 występuje jako czeladnik w poznańskiej księgarni Andrzeja Szmidla, którą kierował po jego śmierci do 1661. Od tegoż 1661 r. występował jako sekretarz królewski. W 1662 r. przyjęty został do miejskiego prawa* w Poznaniu jako kupiec i księgarz. Służył w wojsku w czasie wojny tureckiej 1673 r. Dwa tomy Mówcy polskiego, wydał w połowie lat 70. nakładem jezuitów kaliskich.

Poczobut (Poczobut-Odlanicki) Jan Władysław, herbu Pogonia-Zdarbożec. Ur. 26 VI 1640 najprawdopodobnie na Grodzieńszczyźnie - zm. w 1703 r. „Mało co bywszy w szkołach i mało co uczywszy się” już w 1658 służył w wojsku w chorągwi kozackiej szlachty wiłkomierskiej, walczył ze Szwedami i wojskami moskiewskimi, brał udział w nieudanej wyprawie króla Jana Kazimierza na Zadnieprze w 1663 - 1664 r. W 1666 i w 1680 r. został deputatem do Trybunału Litewskiego, wziął też czynny udział w pracach sejmikowych.. W 1684r. odbył długą podróż po Koronie uwieńczoną nadaniem mu tytułu stolnika oszmiańskiego. W dalszych latach związany najprawdopodobniej ze stronnictwem królewskim na Litwie, był właścicielem dóbr w powiecie oszmiańskim. Jego Pamiętnik, obejmujący okres od 1640 do 1684 r., powstał w 1680 r., a następnie kontynuowny był jako diariusz.

Krzysztof Podkański.

Wacław Potocki , . Ur. ok. 1621 (a może 1619 -1625) w Woli Łużeńskiej w powiecie bieckim - zm. w lipcu 1696 r. Pochodził ze średniozamożnej rodziny szlacheckiej, uczył się prawdopodobnie w szkole ariańskiej (może w Raciborsku pod Krakowem). Po ukończeniu nauki osiadł w Łużnej w pow. gorlickim, a po ożenku przeniósł się do wsi Łosie. Być może w latach 1651 - 1653 brał udział w wojnach kozackich. W 1655 r. z powodu najazdu szwedzkiego uciekł na Węgry, skąd wrócił w styczniu 1656 i walczył przeciw Szwedom i Rakoczemu. W 1658 r. zagrożony wygnaniem przyjął katolicyzm. W 1667 r. został podstarościm bieckim oraz sędzią skarbowym województwa krakowskiego, w 1678 r. został podczaszym krakowskim.

Prowana Abraham. Daty i losy życia nie znane. Autor (?) utworu Żona wyćwiczona. b.m. i r. (XVII w.), p. Dachnowski.

Pruszcz Piotr Jacek (Hiacynt). Ur. w 1605 w Tucholi na Pomorzu - zm. po 1667 r. w Krakowie. Był pedlem Akademii Krakowskiej. Autor dzieł religijnych. Przyczynił się do drugiego wydania opisu Krakowa Klejnoty stołecznego miasta Krakowa abo kościoły i co w nich jest widzenia godnego i zacnego krótko opisane [...] powtóre z pilnością przejrzane i do druku podane przez Piotra Hiacynta Pruszcza (1650). Nie są zapewne jego autorstwa wydane w 1647 r. Stołecznego miasta Krakowa kościoły i klejnoty, które na podstawie dedykacji przypisać można byłoby drukarzowi Franciszkowi Cezaremu.

Radziejowski Michał, herbu Junosza. Ur. w 1645 r. w Radziejowie na Kujawach - zm. w 1705 r. w Gdańsku. Ród szlachecki. Protegowany królowej Marii Ludwiki. Studiował w Paryżu i Rzymie. Później kardynał, prymas, arcybiskup gnieźnieński. Pozostawił zbiór listów do różnych osób.

Radziwiłł Krzysztof, herbu Trąby. Ur. w 1585 r. na Wileńszczyźnie - zm. w 1640 r. Pochodził z rodziny magnackiej wyznania kalwińskiego. Podróżował do Niemiec, uczył się Lipsku i Heidelbergu, był w Szwajcarii, Francji, Anglii i Niderlandach. Hetman polny. Brał udział w wojnach z Moskwą i wyprawach do Inflant. Głowa kalwinów litewskich. Sprawy wojenne i polityczne (1621 - 1632) - wyd. w Paryżu w 1859 - to zbiór dokumentów i relacji dotyczących K. Radziwiłła, częściowo jego autorstwa.

Roździeński Walenty. Ur. w 1560 r. w Roździeniu - zm. przed 1622 r. Szkołę prawdopodobnie ukończył w Mysłowicach, był więźniem w Pszczynie. Potem zarządzał kuźnicami nad Wartą. W 1614 r. wrócił do Roździenia. Autor poematu o kuźnictwie pt. Officina ferraria - Kraków 1612.

Rubinkowski Jakub Kazimierz, herbu Topór. Ur. w 1668 r. w Szaflarach koło Nowego Targu - zm. w 1749 r. W 1695 przedstawił dokument poświadczający pochodzenie szlacheckie, jednak według niektórych współczesnych historyków był synem Hieronima, ławnika krakowskiego Kazimierza. Uczył się w Nowym Targu. Był sekretarzem królewskim. W 1696 r. przeniósł się do Torunia, założył folwark i wieś Rubinkowo. Napisał panegiryk na cześć Jana Sobieskiego Janina zwycięskich tryumfów - Poznań 1739.

Zygmunt Rybiński. Regimentarz Sieniawskiego [inf. za "Rzeczpospolita w dobie upadku", s. 148]

Rysiński Salomon, herbu Leszczyc (?). Ur. ok. 1560 r. w Małopolsce - zm. w 1625 w Dolatyczach nad Niemnem. Pochodził z rodziny szlacheckiej. O studiach brak danych. Był wychowawcą u Krzysztofa Radziwiłła, którego syna odwiózł ok. 1600 na studia do Niemiec. W latach 1614 -1625 przebywał stale na dworze K. Radziwiłła. Pełnił tu też obowiązki kaznodziei. Niektóre źródła podają, że był kaznodzieją w Gdańsku.

Sapieha Antoni Kazimierz, herbu Lis. Ur. w 1689 - zm. w 1739 r. Kształcił się w Paryżu. Był stolnikiem litewskim w latach 1706 - 1709, w 1737 został kasztelanem trockim. Był też marszałkiem trybunału litewskiego i posłem sejmowym. Pozostawił w rekopisach Notatę interesów domowych (1720-1729) oraz Diariusz (1730-1733).

Sapieha Michał Antoni, herbu Lis. Ur. w 1711 r. w Królewcu - zm. w 1760. Od 1716 r. mieszkał na Litwie. W 1739 został łowczym litewskim, w 1752 podkanclerzym litewskim. Zostawił po sobie Wilkierz dla starostwa tucholskiego (1749).

Mikołaj Aleksander Schedel.

Sobieska Teresa Kunegunda, herbu Janina. Ur. 4 III 1676 na Wawelu - zm. 10 III 1730 w Wenecji. Córka Jana III Sobieskiego, żona elektora bawarskiego Maksymiliana. Autorka relacji z podróży po Niemczech - Dziennik podróży Teresy Kunegundy, rkps. 1694, wyd. 1982.

Sobieski Jan, herbu Janina. Ur. w 1629 w Olesku na Rusi Czerwonej - zm. w 1696 w Wilanowie. Król polski (1673 - 1696). Studiował w Akademii Krakowskiej i na Zachodzie.

Solski Stanisław. Ur. 21 IX 1622 w Kaliszu - zm. 8 I 1701 r. w Krakowie. Pochodzenie mieszczańskie. Kształcił się w Kaliszu i w Poznaniu, gdzie przez trzy lata słuchał wykładów z teologii. W 1638 r. wstąpił do zakonu jezuitów w Krakowie, gdzie studiując teologię i filozofię, sam uczył równocześnie matematyki. W latach 1644 - 1646 wykłądał gramatykę w Poznaniu. Następnie był nauczycielem wymowy i matematyki w Krośnie, Poznaniu i w Lwowie. W 1654 r. wysłano go jako kaznodzieję i spowiednika tamtejszych chrześcijańskich jeńców do Konstantynopola. Po powrocie do kraju, w 1660, osiadł w Krakowie i został prokuratorem prowincji. W tym czasie wyjeżdżał do Kalisza i Lwowa. W 1666 r. był kapelanem obozowym przy hetmanie J. Sobieskim. Przez 5 lat przebywał na dworze biskupów A. Trzebickiego i J. Małachowskiego. W 1671 r. przeniósł się do Krakowa. Autor dzieł matematycznych.

Stadnicki Stanisław, herbu Szreniawa. Data ur. nie jest znana - zm. w 1610 r. Pan na Łańcucie (znany jako Diabeł, Warchoł, banita). Listy, rkps 1606, wyd. J. Czubek, w zbiorze: Pisma politycznez czasów rokoszu Zebrzydowskiego, t. II, Kraków 1918.

Stanisław Leszczyński, herbu Wieniawa. Ur. 23 X 1677 we Lwowie - zm. w 1766 r. w Luneville. Syn Rafała, podskarbiego wielkiego koronnego. Studiował w kraju i za granicą. Był starostą odolanowskim, dubieńskim, nowodworskim, dziedzicem Leszna i Rydzyna w powiecie Wschowskim. Elektor Augusta II z województwa kaliskiego; w 1696 marszałek sejmu, w 1697 podczaszy koronny, w 1699 wojewoda poznański; w latach 1704 -1709 król polski. W latach 1714 - 1720 mieszkał na terenie Cesarstwa (w Księstwie Dwóch Mostów), a od 1720 w Wissemburgu. W latach 1733 - 1736 ponownie król polski. Od 1736 jako książę Lotaryngii i Baru mieszkał w Luneville.

Stanisławska Anna, herbu Pilawa. Ur. ok. 1651-54 - zm. ok. 1700. Córka wojewody kijowskiego Michała i Krystyny z Szyszkowskich, krewna Jana Sobieskiego. Wychowana w klasztorze dominikanek w Krakowie. Autorka Transakcji - wierszowanego pamiętnika (rkps 1685, wyd. Kraków 1935).

Szymon Starowolski . Ur. w 1588 w Starej Woli na Polesiu lub w Krakowskiem - zm. w 1656 r. Pochodzenie szlacheckie. Lata młodzieńcze spędził w otoczeniu Jana Zamoyskiego. Uczył się początkowo w mieście rodzinnym (?). W 1612 r. zapisał się na Akademię Krakowską. W czasie studiów, jako mentor ks. Ostrogskiego, zwiedził Europę Zachodnią - Niemcy, Włochy, Francję, Niderlandy - w 1614 był w Lowanium. Po powrocie w 1618 r. otrzymał w Akademii Krakowskiej stopień bakałarza nauk wyzwolonych; tamże wykładał m.in. Poetykę J. Lipsiusa. Następnie był sekretarzem Karola Chodkiewicza, z którym był pod Chocimiem. Po powrocie był nauczycielem filozofii u cystersów w Wąchocku. W latach 1636 - 1638 jako mentor towarzyszył młodemu A. Koniecpolskiemu w jego podróży za granicę. W r. 1639 został księdzem, był kantorem tarnowskim, kanonikiem krakowskim, kaznodzieją katedry krakowskiej.

Styla Adam. Daty i losy życia nie znane. Zapewne kształcił się w Krakowie i we Włoszech. Związany z rodem Morsztynów. Autor polskiego podręcznika Grammatica polono-italica abo sposob łacny nauczenia się włoskiego języka (Kraków 1675), który zadedykował podskarbicowi wielkiemu koronnemu Michałowi z Raciborska Morsztynowi.

Sykstus Erazm. Ur. ok. 1570 we Lwowie - zm. tamże ok. 1635 r. Studiował w Akademii Krakowskiej, gdzie uzyskał doktorat z medycyny. Sławny lekarz znany za granicą; praktykował we Lwowie, był tu także ławnikiem miejskim (1608 - 1627). Pod koniec życia profesor Akademii Zamojskiej, przyjaciel Szymona Szymonowica. Zostawił duży księgozbiór lekarski oraz własne dzieła medyczne.

Szymon Syreński (Syreniusz) Szymon. Ur. ok. 1540 w Oświęcimiu pod Krakowem - zm. w 1611 r. w Krakowie. Według Jundziłła (prof. botaniki w Wilnie w 1. poł. XIX w.) był Włochem. Studiował od r. 1560 w Akademii Krakowskiej, gdzie uzyskał stopień magistra sztuk wyzwolonych i doktora filozofii w 1569. W 1570 zapisał się na Uniwersytet w Ingolsztadzie, a w 1577 w Padwie uzyskał doktorat z medycyny. Podróżował po Niemczech, Węgrzech, Szwajcarii. Praktykował jako lekarz we Lwowie, a w 1589 lub 1590 został przyjęty do grona profesorskiego Akademii Krakowskiej i przez 20 lat uczył w Krakowie. Był lekarzem ubogich uczniów przy Akademii oraz seniorem bractwa miłosierdzia przy Kościele św. Barbary. Według Jundziłła Syreński napisał swój Zielnik po łacinie, przekładu miał dokonać Bazyli Skalski lub Gabriel Joannicy. Lachs (Kronika lekarzy krakowskich) natomiast twierdzi, że G. Joannicy tylko wykończył opracowanie dzieła Syreńskiego, które wyszło po śmierci tego ostatniego.

Szołucha Stefan. Daty i losy życia nie znane. Pozostawił Różne historie, rkps XVII / XVIII wiek.

Szymonowic (Simonides) Szymon. Ur. prawdopodobnie 24 X 1558 we Lwowie - zm. 5 X 1629 w Czernięcinie pod Zamościem. Pochodził z rodziny mieszczańskiej z Brzezin na Mazowszu, ale osiadłej we Lwowie. W latach ok. 1570 -1575 uczył się w lwowskiej szkole katedralnej, a następnie od 1577 w Akademii Krakowskiej, gdzie w r. 1577 otrzymał stopień bakałarza nauk wyzwolonych. Przez około trzy lata uzupełniał swoje studia za granicą, drogą samouctwa zdobył wiedzę medyczną. Przed 1583 wrócił do kraju i osiadł we Lwowie, gdzie zajmował się nauczaniem. Około 1587 zbliżył się do J. Zamoyskiego i za jego staraniem został nobilitowany. Uzyskał herb Kościesza, przybrał nazwisko Bendoński, rzadko przez niego używane. W tymże 1590 roku otrzymał tytuł poety królewskiego. W roku 1593 z polecenia Zamoyskiego rozpoczął organizację Akademii Zamojskiej, która została otwarta w 1595 r. W roku 1599 opuścił Lwów i przybył do Zamościa. W 1601 przeniósł się do otrzymanej od Zamoyskiego wsi Czernięcin w powiecie krasnostawskim. W latach 1601 - 1614 był wychowawcą syna Zamoyskiego, Tomasza.

Szyrwid Konstanty. Ur. w 1564 r. na Żmudzi - zm. w 1631 r. Pochodził z nie notowanej w herbarzach rodziny litewskiej. Studiował w Akademii Wileńskiej, gdzie uzyskał stopień doktora filozofii i nauk wyzwolonych. Od 1575 w zakonie jezuitów, kaznodzieja i profesor Pisma św. w Wilnie, gdzie wygłaszał kazania po polsku i po litewsku. Książki wydawał w obu językach. Oprócz Słownika napisał też pierwszą gramatykę języka litewskiego.

Ścibor-Marchocki Mikołaj, herbu Ostoja. Daty życia nie znane. Pełnił urząd starosty czchowskiego, był rotmistrzem wojska królewskiego i w 1638 roku posłem na sejm. Pozostała po nim Historia moskiewskiej wojny prawdziwa (1608-1612), rkps. XVII w.

Śleszkowski Sebastian. Ur. w 1569 r. (według Korbuta w 1576) w Wieluniu - zm. 7 V 1648 w Kaliszu. Mieszczanin. Studiował w Akademii Krakowskiej, gdzie w 1612 r. uzyskał stopień magistra nauk wyzwolonych i doktora filozofii. Medycynę studiował we Włoszech. Po powrocie został profesorem medycyny w Akademii Krakowskiej, w 1620 r. lekarzem przybocznym biskupa warmińskiego Sz. Rudnickiego, a potem lekarzem i sekretarzem Zygmunta III. Około 1623 r. osiadł w Kaliszu. Poza pracami lekarskimi ogłosił szereg pism antysemickich. Pisał po łacinie i po polsku. Autor pracy: Jasne dowody o doktorach żydowskich - Kalisz 1623, będącej fragmentem dzieła O ustrzeżeniu i leczeniu morowego powietrza.

Tobolski Adam. Data ur. nie znana - zm. ok. 1620 r. Był nauczycielem w domu Latalskich, później osiadł w Toruniu jako nauczyciel. Tłumacz Fraz Manutiusa.

Trepka Nekanda Jan, herbu Topór. Ur. ok. 1584 - zm. w 1640. Pochodził ze średniozamożnej szlachty w województwie krakowskim. Autor sławnej Liber generationis plebeanorum, pozostałej w rękopisie do XX w.

Abraham Michał Trotz (Troc) . Ur. ok. 1703 w Warszawie - zm. 2 VI 1769 w Lipsku. Pochodził mieszczańskiej, luterańskiej rodziny kupieckiej, prawdopodobnie był synem Efraima Troca. W 1722 był uczniem Gimnazjum Elbląskiego. W 1726 r. osiadł w Lipsku, gdzie przez kilkadziesiąt lat był nauczycielem języka polskiego na tamtejszym uniwersytecie oraz przysięgłym tłumaczem w tamtejszym sądzie.

Samuel Ludwik Twardowski. Ur. między 1595 a 1600 w Wielkopolsce w okolicy Skrzypny i Twardowa (według innych około 1560-63, w Lutyni pod Jarocinem) - zm. po 1660 (1661?) w Zalesiu. Pochodził z niezamożnej rodziny szlacheckiej. Kształcił się w kolegium jezuickim w Kaliszu. W latach 1616 - 1617 prawdopodobnie brał udział w wojnach moskiewskich, a w 1621 walczył pod Chocimiem. Był dworzaninem Krzysztofa Zbaraskiego, któremu towarzyszył w latach 1622 - 1623 w poselstwie do Turcji. W r. 1633 przeszedł na dwór J. Wiśniowieckiego (spadkobiercy Zbaraskich). W tymże roku brał udział w wyprawach przeciwko Turkom. Przez pewien czas miał dzierżawę pod Zbarażem. Prawdopodobnie w r. 1639 przeniósł się Wielkopolski. W 1647 otrzymał dożywocie na Zalesiu Wielkim pod Kobylinem. Na przełomie lat 40. i 50. przebywał w Wielkopolsce.

Tylkowski Wojciech. Ur. w 1629 na Mazowszu - zm. w 1695 w Wilnie.(*pochodzenie) Studiował w Pułtusku, przez 4 lata był w Rzymie, znał wiele języków, uczył w różnych kolegiach. Autor wielu dzieł popularno-filozoficznych.

Ursinus (Bär, Niedźwiedź, Niedźwiecki) Jan. Ur. w 1563 we Lwowie - zm. 1 I 1613 w Zamościu. Pochodzenie mieszczańskie - ojciec, Walenty Bär, pochodził z rodziny niemieckiej, był bednarzem. Chłopiec od 10. roku życia był sierotą, pod opieka patrycjusza lwowskiego Jakuba Mieszkowskiego, a także Szymona z Brzezin. Kształcił się początkowo w szkołach lwowskich, a potem studiował w Akademii Krakowskiej, gdzie w r. 1589 został bakałarzem, a w r. 1593 uzyskał stopień magistra nauk wyzwolonych i doktora filozofii. Od 1593 profesor w Zamościu do końca życia (też dziekan, rektor), z przerwą na studia medyczne w Padwie na koszt Jana Zamoyskiego (1598 - 1603, tu doktor medycyny, chirurg).

Ustrzycki Andrzej Wincenty, herbu Przestrzał. Ur. prawdopodobnie w Unichowie - zm. w 1710. Pochodzenie szlacheckie - ojciec kasztelan przemyski, rodzina osiadła w woj. ruskim. Zapewne odbywał podróże w młodości, posiadał stopień doktora obojga praw, znał łacinę, włoski, francuski. W 1685 wyjechał do Włoch, gdzie może studiował. Był proboszczem katedry przemyskiej, a od 1685 kanonikiem tamże. Jako benedyktyn ok. 1708 przebywał w klasztorze na Św. Krzyżu i w Mogile. Przypuszcza się, że był opatem mogileńskim. Poeta i tłumacz: Troista historia to jest Prozerpina, Faeton, Achilles [...] częścią z łacińskiego, częścią z włoskiego i francuskiego przełożona (Kraków 1700, 1. wyd. samej Prozerpiny w 1689). Jest też autorem Historii o Krucjatach (Kraków 1707) i Historii o herezji obrazobojców (Kraków 1717).

Uszak Kulikowski Józef. Daty i losy życia nie znane. Opublikował: Mały dykcjonarz polski i francuski (Poznań 1746).

Volckmar Mikołaj. Data ur. nie znana - zm. w 1601 r. w Gdańsku. Leksykograf, rodem z Hesji. O studiach brak danych. W 1584 został nauczycielem łaciny i języka polskiego w gimnazjum gdańskim. W 1559 był kaznodzieją polskim przy ewangelickim Kościele św. Anny w Gdańsku. Autor kilku podręczników do nauki języka polskiego, m.in. Vierzig dialogi (Toruń 1612) oraz słownika łacińsko-niemiecka-polskiego.

Vorbeck-Lettow Maciej. Ur. w 1593 r. w Wilnie - data śmierci nie znana. Rodzina od XIV w. mieszkała w Polsce, ojciec - zubożały szlachcic. Maciej studiował w Wilnie, Królewcu, Gdańsku, Niemczech, Padwie (medycynę). Brał udział w wojnie w Wenecji. W 1616 r. powrócił do Wilna, potem praktykował jako lekarz na Litwie. Od 1635 był nadwornym lekarzem króla Władysława IV. Autor Skarbnicy pamięci - rkps. 1644-1660.

W r. 1610 wstąpił do stanu duchownego. Opiekował się nim Szymonowic, z którego rad i księgozbioru Ursinus korzystał. Wydrukował: Methodicae grammaticae (Lwów 1592 - w podręczniku występuje ponad 3.000 wyrazów polskich), łacińskie „łatwe” gramatyki Augustyna i Donata (Zamość 1595), De ossibus humanis (Zamość 1610, ok. 300 terminów polskich), łaciński podręcznik matematyki i prawdopodobnie Zielnik, którego nazwy włączył G. Knapiusz do swego słownika.

Wargocki Andrzej (?) Bartłomiej. Ur. w Przemyślu - zm. na pocz. XVII w. w Krakowie, według Estreichera po 1620. Pochodzenie szlacheckie. Studiował w Akademii Krakowskiej. Po ukończeniu studiów był obrońcą przy Trybunale Lubelskim, następnie został księdzem i przeniósł się do Warszawy (na pocz. XVII w.). W 1603 zamieszkał w Krakowie, gdzie otrzymał urząd komendarza przy kościele Panny Marii. Następnie przeniósł się do Zamościa. Tłumacz klasyków łacińskich i polemista religijny. W tłumaczeniach z łaciny starał się zastępować terminy łacińskie polskimi odpowiednikami.

Wielopolska Anna, herbu Starykoń. Brak bliższych danych o życiu. Pochodziła z krakowskiej rodziny senatorskiej. Pozostała po niej Ustawa dla majętności suskiej.

Wierzbowski Stanisław, herbu Jastrzębiec. Ur. w 1659 r. w Krakowie - zm. w 1728 w Łasku. Syn wojewody sieradzkiego. Nauki pobierał u pijarów w Warszawie, potem u jezuitów w Poznaniu, Kaliszu, Samborze(?). Odbywał podróże zagraniczne. Posiadał dobra Łask. Potem był duchownym. Autor Konotaty wypadków (rkps. 1634 - 1639, wyd. 1858).

Wilczek Dominik I (1660 - 1708).

Wilczek Dominik II (1708 - 1714). Rodzina należała do patrycjatu lwowskiego od XIV w. Pozostawili rodzinny pamiętnik (Pamiętnik Wilczków 1640 - 1714, rkps. XVII - XVIII w.).

Wilczek Stanisław (1640 - 1660).

Wisner Daniel. Daty i losy życia nie znane. Autor lub tłumacz Czarownicy powołanej.

Wojsznarowicz Kazimierz. Data ur. nie znana - zm. w 1680 w Wilnie. Szlachcic z okolic Oszmiany. Większość życia spędził w Wilnie. Odbywał podróże zagraniczne na Zachód. Autor zbiorów mów na różne okazje.

Woyna Jan Karol, herbu Trąby. Ur. ok. 1605 - zm. w 1693 r. Szlachcic rodem z Jasienicy na Rusi. Studiował w Królewcu, potem był nauczycielem języka polskiego w Gdańsku. Wydrukował polskie gramatyki po łacinie (Gdańsk 1690) i po niemiecku (Gdańsk 1693). W gramatyce łacińskiej umieścił słownik 300 wyrazów (z Thaesaurusa G. Knapiusza), które normatywnie uznał za „vocabula polonicae barbara, obsoleta et inusitata”.

Zawacki Teodor, herbu. Ur. po 1563 - zm. ok. 1637. Pochodzenie szlacheckie, ojciec był profesorem Akademii Krakowskiej w latach 1563 - 1591. Po ukończeniu studiów prawniczych (brak danych o miejscu) został adwokatem w sądach krakowskich. Był we Francji, Niemczech i we Włoszech. Napisał wiele prac prawniczych w języku łacińskim i polskim. W 1606 osiadł na stałe w Krakowie. Autor m.in. dzieła: Memoriale oeconomicum abo pamięć robót dozoru gospodarskiego (Kraków 1616).

Zawisza Krzysztof, herbu Łabądź. Ur. w 1666 na Białorusi - zm. w 1721 w Berdyczowie. Szlachcic, polityk i żołnierz. Podróżował do Moskwy i Włoch. Pozostawił Pamiętniki z lat 1666 - 1721, wyd. 1862.

Ząbkowic Stanisław. Żył w 1. poł. XVII w. Nazwisko w herbarzach nie znane. W metryce nacji polskiej w Padwie jest notowany w r. 1616 Stanisław Ząmbkowicz, posiadający stopień doktora filozofii. Był sekretarzem ks. Janusza Ostrogskiego, wojewody wołyńskiego i kasztelana krakowskiego. Tłumacz dzieła Sprengera Młot na czarownice (Kraków 1614).

Zimorowicz Józef Bartłomiej. Ur. 20 VIII 1597 we Lwowie - zm. 14 X 1677. Pochodzenie mieszczańskie - ojciec majster murarski o nazwisku Ozimek, starszy brat Szymona. Kształcił się we Lwowie, zapewne w szkole katedralnej. Całe życie spędził we Lwowie, gdzie piastował różne urzędy miejskie (w 1620 podpiska pisarza miejskiego, 1624 obrońcy sądowego, 1640 pisarza miejskiego, 1646 ławnika, 1648 - dożywotniego rajcy, w 1648 i 1649 obrany burmistrzem). W 1672 brał udział w walkach w obronie Lwowa.

Zimorowicz Szymon. Ur. w 1608 (1609 ?) we Lwowie - zm. 21 VI 1629 w Krakowie. Młodszy brat Bartłomieja. Uczył się w szkołach lwowskich. Był podpiskiem w lwowskim urzędzie ławniczym, w 1628 r. udał się do Krakowa.

Żabczyc Jan. Data ur. nie znana - zm. po 1629. Pochodzenie - sądząc po nazwisku - chłopskie lub mieszczańskie. W 1612 w uczył się Akademii Krakowskiej. Pewne wykształcenie neoklasyczne i oczytanie jest widoczne w jego utworach. Nadworny panegiryczny poeta Mniszchów samborsko-sanockich. Początkowo przebywał w Ziemi Czerwińskiej u Mniszchów, potem w Krakowie.

Żebrowski Jakub, herbu Jasieńczyk. Żył w 1. poł. XVII w. Pochodzenie szlacheckie. O studiach brak wiadomości. Związany z rodem Zamoyskich. Pierwszy tłumacz na język polski Metamorfoz Owidiusza (1636).

Żędzianowski Andrzej. Data ur. nie znana - zm. w 1615. Magister filozofii, matematyk. Autor Komety z przestrogi niebieskiej (Kraków 1619).

Żółkiewski Stanisław, herbu Lubicz. Ur. w 1547 we wsi Turynce pod Lwowem - zginął pod Cecorą 6 X 1620. Ojciec - wojewoda ruski. Studia początkowo we Lwowie, następnie za granicą; znał włoski, francuski, niemiecki. Po powrocie z zagranicy przebywał na dworze Jana Zamoyskiego, z którym posłował w 1573 do Henryka Walezego. W 1575 był z Batorym w Gdańsku, w 1582 pod Pskowem. Po zwycięstwie pod Byczyną został starostą hrubieszowskim i hetmanem polnym koronnym. W 1595 - 1600 walczył z Turkami i hospodarem Mołdawii, w 1602 zwyciężył Szwedów pod Rewlem. W 1606 walczył znów z Turkami. Od 1608 - wojewoda kijowski, brał udział w wyprawie do Moskwy. W 1613 został hetmanem wielkim koronnym, w 1617 kanclerzem. Pozostawił opis wojny z Moskwą (Początek i progres wojny moskiewskiej, 1611).